مطالب مرتبط:
ششمین جشنواره صحیفه سجادیه دانشگاهیان کشور در البرز برگزار می شود
آیت الله سیدان در گفت وگو با شفقنا: صحیفه سجادیه کتابی برای انسان سازی است / نهج البلاغه و صحیفه سجادیه آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است
خبرنگاران طلایه داران جهاد تبیین/ عدم رعایت اصول اخلاق حرفه ای مدیران، چالشی در رسانه خراسان جنوبی
خبرنگاران می توانند در ارائه دو رسالت جهاد تبیین و جهاد تصمیم نقشی بی بدیل بازی کنند
اهداف قیام امام حسین(ع) به مردم تبیین شود
-6 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 19 مرداد 1401 ساعت 08:522022-08-10دانش

تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه


کتاب «درسنامه روانشناسی اسلامی» یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است و به گفته مولف آن، - کتاب درسنامه روانشناسی اسلامی یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است و به گفته مولف آن، تعمق روانشناسانه در صحیفه نشان می دهد که این کتاب مملو از آموزه ها و نکات مهم نظری و کاربردی در زمینه روانشناسی است.

به گزارش سایت قطره و به نقل ازایکنا از خوزستان، کتاب درسنامه روانشناسی اسلامی تالیف سیدعلی مرعشی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز یکی از آثاری است که در بخش هایی از آن، تبیینی روانشناسانه از برخی دعاهای صحیفه سجادیه ارائه شده است.

  به گفته مؤلف بررسی و تعمق روانشناسانه در صحیفه سجادیه نشان می دهد که این کتاب مملو از آموزه ها و نکات مهم نظری و کاربردی در زمینه روانشناسی است به طوری که می توان از این دعاها به عنوان بسته درمانی یا آموزشی روانشناختی استفاده کرد.

آنچه در ادامه می خوانید خلاصه ای از چند تبیین روانشناسی از هفت فراز صحیفه سجادیه است.

     نکته اول در دعای 48 صحیفه می خوانیم: قَد عَلِمتُ أَنَّهُ لَیسَ فی حُکمِکَ ظُلمٌ وَلا فی نَقِمَتِکَ عَجَلَهٌ، وإنّما یَعجَلُ مَن یَخافُ الفَوتَ، وَیَحتاجُ إِلَی الظُّلمِ الضَّعیفُ، وَقَد تَعالَیتَ یا إلهی عَن ذِلکَ (خداوند) دانسته ام که تو در حکم خود ستم روا نمی داری و در انتقام شتاب نمی کنی.

زیرا تنها کسی شتاب می کند که این ترسد (فرصت) از کفش برود و تنها کسی نیاز به ستم دارد که ضعیف و ناتوان باشد و تو ای خدای من بسیار برتر از این هایی.

برتری بس عظیم.

  در این فراز از دعا (وإنّما یَحتاجُ إِلَی الظُّلمِ الضَّعیفُ) تنها کسی نیاز به ستم دارد که ضعیف باشد کلمه إنّما ادات حصر و به معنای این است که جز این نیست.

این فراز یک آموزه روانشناسی مهم است که می توان در قواره یک فرضیه روانشناختی به آن نگریست.

مدعای این گزاره آن است که ریشه نیاز به ستمگری، ادراک ضعف در خویشتن است.

ادراک ضعف در خویشتن را شاید بتوان در روانشناسی متعارف، معادل ترکیبی از پایین بودن خودکارآمدی، احساس آسیب پذیری، جایگاه مهار بیرونی و پایین بودن عزت نفس یا دست کم شامل این سازه ها در نظر گرفت.

خودکارآمدی آن گونه که بندورا (2010) تعریف می کند عبارت است از ادراک فرد از میزان توان خود برای تاثیر گذاری بر رویدادهای تعیین کننده وضعیت زندگی.

جایگاه مهار بیرونی را به صورت باور فرد به این موضوع تعریف می کنند که نمی تواند رفتارهای خاصی را انجام دهد و یا باور دارد که اگر انجام دهد تاثیری بر رویدادها نخواهد داشت.

همچنین قاعدتاً ادراک ضعف در خویشتن به لحاظ ایجاد نوعی ارزیابی منفی از خود، منتهی به پایین بودن عزت نفس نیز می شود و یا با آن همپوشانی دارد.

ادراک ضعف در خویشتن سبب می شود که فرد فرصت را برای نابودی یا تضعیف طرف مقابل از دست ندهد و گرنه ممکن است روزی طرف مقابل قوی شود و علیه وی اقدام کند.

با این بیان و بر اساس میزان ضعف اعتماد به نفس، عزت نفس و خودکارآمدی در افراد می توان استعداد ستمگری را در آنان پیش بینی کرد و این همان وظیفه پیش بینی رفتار است که یک رسالت علمی در روانشناسی است و بدیهی است که می توان این فرضیه را در قالب طرح های پژوهشی به آزمون گذاشت.

  نکته دوم در دعای پنجم از صحیفه سجادیه می خوانیم: وَ اجْعَلْ سَلَامَهَ قُلُوبِنَا فِی ذِکرِ عَظَمَتِک خداوندا سلامت ذهن های ما را در یاد عظمت خود قرار ده.

در این دعا امام علیه السلام یاد عظمت خدا را عامل سلامت روانی معرفی فرموده اند.

تبیین روانشناسانه این نکته چنین است که یاد عظمت خداوند سبب تغییرات شناختی مهمی می شود.

یکی آنکه خواسته های زودگذر انسان که ممکن است نرسیدن به آنها را افسرده کرده باشد و یا ترس از نرسیدن به آنها او را مضطر ساخته باشد با یاد عظمت خداوند در نظر او بی مقدار می نمایند.

دوم آن که علاوه بر خواسته ها، مشکلات نیز در نگاه او کوچک می شوند.

سوم آنکه پناهگاه او که خدای با عظمت است بیش از پیش شایسته پناهندگی تلقی می شود و این پناهگاه برای او اطمینان بخش تر جلوه می کند.

چهارم آنکه یاد عظمت خدا به طور طبیعی اثری بازدارنده بر وسوسه سوء رفتار خواهد داشت.

پنجم آنکه یاد عظمت خدا سبب می شود که احساس تکبر در انسان مهار شده و تبعات منفی ذهنی و رفتاری آن خنثی شود.

بنابراین توجه به عظمت خدا می تواند عامل مهمی در تامین سلامت روانی باشد.

این نکته مهم را می توان در خلال طرح های پژوهشی همبستگی، رگرسیون یا تجربی آزمود.

    نکته سوم در دعای 11 می خوانیم: وَ اشْغَلْ قُلُوبَنَا بِذِکرِک عَنْ کلِّ ذِکرٍ، وَ أَلْسِنَتَنَا بِشُکرِک عَنْ کلِّ شُکرٍ، وَ جَوَارِحَنَا بِطَاعَتِک عَنْ کلِّ طَاعَهٍ و دل های ما را از یاد هر چیز به یاد خود و زبان های ما را از شکر هرکس به شکر خود و اعضای ما را از فرمان برداری از هر کس به فرمان برداری خود مشغول دار.

یکپارچگی شخصیت در ذیل توحید واقعی و بندگی انحصاری خدا حاصل می شود.

به عکس و در غیاب این نگاه، اجزای شخصیت با یکدیگر تعارضات فراوانی پیدا می کنند که این خود منجر به آسیب روانی می شود.

در این فراز از دعای 11 صحیفه سجادیه نیز تفصیل دقیقی از همین معنا را می بینیم.

از آنجا که فرآیندهای ذهنی شامل سه بخش فرایندهای شناختی عاطفی و رفتاری هستند(پایه عواطف و عواطف پایه رفتار است) امام علیه السلام ابتدا توحید در شناخت را بیان فرموده اند و از خداوند می خواهند که شناخت توحیدی برای دل (ذهن) حاصل شود(دل های ما را از یاد و توجه به هر چیز منصرف و به توجه به خودت بگمار).

در مرحله دوم، احساس و عاطفه سپاسگزاری را در نظر گرفته و از خداوند می خواهند که این عاطفه را مخصوص خود فرماید.

در مرحله سوم به رفتار می رسند و از خدا می ‎خواهند اعضای ما را از اطاعت دیگران به اطاعت خود مشغول بفرما.

چه شگفت انگیز است که امام نه تنها هیچ یک از سه نوع فرایند ذهنی را از قلم نمی اندازند، بلکه ترتیب آنها را نیز به درستی رعایت فرموده اند.

این ترتیب را در دعاهای دیگری از امام سجاد علیه السلام نیز مشاهده می کنیم، مانند آنچه در دعای بیست خواهیم دید و این نشان می دهد که این نکته در بیان امام علیه السلام تصادفی نبوده است.

  نکته چهارم در دعای بیست می خوانیم: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ بَلِّغْ بِإِیمَانِی أَکمَلَ الْإِیمَانِ، وَ اجْعَلْ یقِینِی أَفْضَلَ الْیقِینِ، وَ انْتَهِ بِنِیتِی إِلَی أَحْسَنِ النِّیاتِ، وَ بِعَمَلِی إِلَی أَحْسَنِ الْأَعْمَالِ بار خدایا درود فرست بر محمد و خاندانش و ایمانم را به کاملترین درجات ایمان و یقین مرا به برترین مراتب یقین و نیتم را به نیکوترین نیت ها و عمل مرا به بهترین اعمال برسان.

در این فراز از دعا می بینیم که باز هم ترتیب فرایندهای ذهنی رعایت شده، ابتدا یقین که مقوله ای شناختی است، سپس نیت یا قصد یا گرایش که مقوله ای انگیزشی و هیجانی است و در آخر، عمل که همان رفتار است، بیان شده است.

  نکته پنجم در دعای 18 می خوانیم: فَغَیرُ کثِیرٍ مَا عَاقِبَتُهُ الْفَنَاءُ، وَ غَیرُ قَلِیلٍ مَا عَاقِبَتُهُ الْبَقَاءُ چیزی که به فنا انجامد، بس ناچیز، هر چند فراوان باشد و چیزی که بقا انجامد، بسیار است، هرچند اندک نماید.

این آموزه نوعی اصلاح شناختی بر مبنای جهان بینی اسلامی است که در خلال آن ناملایمات و خواسته های گذرای دنیوی، کوچک و بی اهمیت جلوه می کنند و به عکس آنچه برای خدا است ماندگار و مهم تلقی می شود.

این اصلاح شناختی سبب می شود تعلقات فرد که سبب آشفتگی ذهنی او شده کاهش یابد و فرد وضعیت روانشناختی بهتری پیدا کند می تواند تأثیر آموزش این اصلاح شناختی را در یک طرح پژوهشی آزمایشی با گروه آزمود.

  نکته ششم در همان دعای بیست می خوانیم: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکفِنِی مَا یشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تَسْأَلُنِی غَداً عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ أَیامِی فِیمَا خَلَقْتَنِی لَهُ بار خدایا درود فرست بر محمد و خاندانش و مرا از هر کار که پرداختن به آن از پرداختنم به تو باز می دارد بی نیاز گردان و به کاری بگمار که در روز بازپسین از من مطالبه خواهی کرد و روزهای عمرم را در کاری که مرا برای آن آفریده ای مصروف دار.

امام علیه السلام در این فراز از دعا به نوعی هوش اشاره دارند که امروزه از آن به هوش غایت نگر یا هوش کل نگر یا هوش معنوی تعبیر می شود.

این هوش که غیر از سایر انواع هوش است و در صورت رشد کافی بر سایر انواع هوش ها حاکم می شود، کمک می کند تا در کوران زندگی اهداف جزیی، انسان را از هدف کلی زندگی غافل نسازند.

  نکته هفتم در دعای بیستم می خوانیم: وَ أَعِزَّنِی وَ لَا تَبْتَلِینِّی بِالْکبْرِ و مرا عزت ده اما به تکبر مبتلا مکن.

امام علیه اللام در این دعا میان عزت نف و عزت نف کاذب که توام با تکبر ات، تفاوت قائل ده اند.

همان گونه که قبلا رح داده د، تکبر نای از پایی بودن عزت نف ت و نه بالا بودن آن.

به عک، عزت نف بالا بب رفتار متواضعانه می ود، زیرا فردی که احا ارزمندی می ند و آن را وامدار دیگران نیت، تری از تواضع ندارد.

 
کلید واژه ها: صحیفه سجادیه - روانشناسی - سجادیه - دانشگاه شهید چمران اهواز - کتاب - عضو هیئت علمی دانشگاه - تبیینی - اسلامی - دانشگاه شهید چمران - یکی از - ارائه - کاربردی - عضو هیئت علمی - هایی - شهید چمران - هیئت علمی - نشان - نکات - نظری - مولف - مملو - دانشگاه - سیدعلی - گزارش - تالیف - اهواز - بررسی - چمران - ایکنا - شهید

آخرین اخبار سرویس:
وزیر بهداشت: راهیابی 37 هزار دانشجو به دانشگاه های علوم پزشکی| پذیرش دستیاری 25 درصد افزایش یافت

کارنامه نهایی کنکور 1401 منتشر شد

کارنامه نهایی کنکور 1401 منتشر شد

کارنامه نهایی کنکور 1401 منتشر شد

دانشمندان در حال زنده کردن ماموت 5 میلیون ساله!

کارنامه نهایی داوطلبانی که در کنکور 1401 انتخاب رشته کرده اند، منتشر شد

رییس دانشگاه تربیت مدرس: دشمنان با مأیوس شدن از تأثیر گذاری تحریم ها، به تجزیه طلبی کشور روی آورده اند

واکنش دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به اعتراضات اخیر

گروه جهادی به مردم روستا های کمتر برخوردار دیشموک خدمات رسانی کردند

نخستین رصد همزمان تلسکوپ های جیمز وب و هابل

دانشجو: دشمنان با مأیوس شدن از تأثیر گذاری تحریم ها، به تجزیه طلبی کشور روی آورده اند

برگزاری کلاس های دانشجویان ورودی جدید دانشگاه صنعتی شاهرود به صورت مجازی

کلاس های دانشگاه صنعتی امیرکبیر به صورت حضوری برگزار می شود

پذیرش دانشجو در سه دانشکده جدید دانشگاه تهران

فعالیت ستاد استقبال برای ورود دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس به دانشگاه

کتابخانه تخصصی دفاع مقدس در دانشگاه آزاد قزوین افتتاح شد

بازدید طباطبایی از روند ثبت نام دانشگاه آزاد یزد

برگزاری حضوری کلاس های درس دانشگاه امیرکبیر از دوشنبه

شناسایی کهکشانی کوچک در همسایگی راه شیری

معتمدی: شأن دانشگاه بالاتر از این است که از افرادی مانند سلبریتی ها تأثیر پذیرد

آموزش دانشگاه های تهران دوباره مجازی شد/ شاغلان شرکت های دانش بنیان از سربازی معاف شدند

علاقمندی مرد بوسنیایی به چتربازی در 88 سالگی

استخدام فروشنده تلفنی (حوزه آموزشی) با بیمه، پورسانت و پاداش در جردن

کشف دو ابر عطارد فراخورشیدی

وزارت علوم: کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری شد

فیلم | کشف استثنایی دانشمندان پرتغالی در آسمان

فیلم | کشف استثنایی دانشمندان پرتغالی در فضا

حل معمای عجیب 50 ساله توسط محققان دانشگاه ویرجینیا !

تولید سردترین ماده جهان/ فوق العاده دیدنی!

برگزاری حضوری کلاس های درس در همه دانشگاه های کشور | از شنبه 9 مهر

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری است

خبر مهم وزارت علوم درباره حضوری شدن دانشگاه ها

کشف فضایی نادر در یک سامانه ستاره ای فراخورشیدی

بررسی نقش انسجام گرایی در تحصیل معرفت دینی در «پژوهش های علم و دین»

ارائه بسته هفت ساله تعلیم و تربیت توسط دانشگاه آزاد

وزیر بهداشت: 7 هزار دانشجو وارد دانشگاه های علوم پزشکی شد ند

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور از 9 مهرماه 1401 حضوری است

بهره برداری از دبیرستان دخترانه علوم و معارف دانشگاه آزاد اسلامی در مشهد

گسترش فناوری های جدید و رفع معضلات کشور حاصل پژوهش است/ پژوهش و فناوری؛ زیربنای اصلی تـوسعه کشور

کلاس های درس دانشگاه شهید بهشتی از شنبه حضوری برگزار می شود

کلاس های درس دانشگاه علامه طباطبایی از شنبه حضوری برگزار می شود

گشت ارشاد برای مردم و کشور دستاوردی نداشت

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری شد

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری شد

دانشگاه ها باز هم غیرحضوری شدند؟

کلاس درس همه دانشگاه ها از شنبه حضوری برگزار می شود

کلاس های دانشگاه های کشور از شنبه حضوری برگزاری می شود

برگزاری اختتامیه جشنواره دانشجوی نمونه با حضور رییس جمهوری

دانشگاه ها باز هم غیرحضوری شدند؟ | اظهارات مهم سخنگوی وزارت علوم

برگزاری کلاس های درس همه دانشگاه ها از شنبه به صورت حضوری

فیلم | کشف استثنایی 3 اَبَرزمین در اعماق فضا

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری شد

وزارت علوم: کلاس های درس همه دانشگاهها حضوری شد

راز چگونگی حرکت باکتری ها توسط محققان کشف شد

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری شد

کلاس های دانشگاه شهید بهشتی از 9 مهرماه حضوری می شود

تمام دانشگاه های هفته آینده حضوری می شوند

وزارت علوم:کلاس های دانشگاه های کشور از شنبه حضوری برگزاری می شود

کلاس های دانشگاه تهران از شنبه 9 مهرماه حضوری می شود

تاریخ حذف و اضافه دانشگاه تهران اعلام شد/ برگزاری حضوری کلاس ها از نهم مهر

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری است

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری شد

تربیت کودکان تا جوانی سه دوره هفت ساله است

استخدام کارشناس علوم آزمایشگاه در بیمارستان ایرانمهر در تهران

برگزاری حضوری کلاس های دانشگاه علامه طباطبایی از 9 مهرماه

دبیرستان دخترانه علوم و معارف اسلامی در مشهد مقدس افتتاح شد

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری است

بیانیه بیش از 6000 استاد دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی کشور در واکنش به حوادث اخیر

کلاس های درس همه دانشگاه های کشور حضوری است

تمامی کلاس های آموزشی دانشگاه یزد حضوری تشکیل می شود

جزییات و زمان ثبت نام پذیرفته شدگان دانشگاه علامه طباطبایی اعلام شد

تجهیز و آماده سازی خوابگاه های دانشجویی چهارمحال و بختیاری

آخرین وضعیت دانشجویان بازداشتی 3 دانشگاه

کلاس های درس تمام دانشگاه های کشور هفته آینده حضوری برگزار می شود

ابلاغ حکم معاون آموزشی، تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی آبادان

امروز؛ آخرین مهلت ثبت نام در فراخوان جذب هیات علمی دانشگاه آزاد

افزایش 25 درصدی جذب دانشجو در دانشکده های مهارت و کارآفرینی دانشگاه آزاد اسلامی

برگزاری حضوری کلاس های دانشگاه تهران از 9 مهر

ارایه بسته هفت ساله تعلیم و تربیت توسط دانشگاه آزاد

دانشجوی اردبیلی چگونه در المپیاد علمی پزشکی نقره ای شد؟

حسگری که روی سطح ماسک صورت قرار گرفته و بدن را پایش می کند

بیانیه بیش از6 هزار استاد دانشگاه در واکنش به حوادث اخیر

دبیرستان دخترانه علوم و معارف اسلامی در مشهد مقدس افتتاح شد

آغاز کلاس های مقطع کارشناسی دانشگاه دامغان از 16 مهر

استخدام کارشناس بازرگانی خارجی در شرکت آریا پلیمر پیشگام در اصفهان

بیانیه بیش از6 هزار استاد دانشگاه ها در واکنش به حوادث اخیر

مشکل خوابگاه دانشجویی دانشگاه کوثر بجنورد را حل کنید

بیانیه بیش از6 هزار استاد دانشگاه ها در واکنش به حوادث اخیر

امروز، آخرین مهلت ثبت نام جذب اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد

کلاس های دانشگاه حضوری شد؟

استخدام هیات امنای صرفه جویی ارزی در معالجه بیماران

استخدام مترجم انگلیسی با بیمه، پاداش در نواندیشان آتی نگار فرتاک در اصفهان

روایت حضور بانوان

یک ماده نانوفوتونیکی رکورد پایداری در دمای بالا را شکست

دانشگاه تهران: کلاس های درس از روز شنبه 9 مهر به صورت حضوری برگزار می شود

آغاز کلاس های درس دانشگاه تهران به صورت حضوری از روز شنبه

بومی سازی ستون های جداسازی ترکیبات دستگاه کروماتوگرافی مایع در دانشگاه قم

کلاس های حضوری دانشگاه تهران آغاز شد | از شنبه کلاس دانشگاه ها حضوری میشود

از افزایش وام های شهریه تا اعلام شرایط اسکان در خوابگاه ها

آغاز ثبت نام پذیرفته شدگان دانشگاه علوم پزشکی بابل

تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه

تبیین روانشناسانه از هفت فراز صحیفه سجادیه