مطالب مرتبط:
10 سال حبس برای مرد هواپیما ربا
حکمت های تحریم ربا چیست؟
اختصاص 70 میلیارد تومان برای مقابله با ریزگردهای سرخس
اعتبار 70 میلیارد تومانی وزارت نفت برای مقابله با ریزگردها در سرخس
هنیه: برای مقابله با راهپیمایی پرچم ، گزینه های زیادی داریم
-21 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
یکشنبه، 8 خرداد 1401 ساعت 10:322022-05-29سياسي

سلسله نوشتارهای لزوم مقابله با ربا


حرمت و منع ربا تقریباً در اکثر سیستم های حقوقی جهان پذیرفته شده و در شرع مقدس اسلام نیز به عنوان یک حکم شرعی مسلّم نزد دانشمندان اسلامی پذیرفته شده است و دلیل بر حرمت آن از کتاب، - سنت و اجماع مسلمین وجود دارد (نجفی، 1415ق ، ج 25، ص 5).

آنچه از آیات قرآن و روایات معصومین(ع) و تحلیل عقلی در مورد فلسفه تحریم ربا استفاده می شود، این است که تحریم این کار زشت و قبیح حداقل پنج نکته مهم و دلیل عمده دارد: اکل مال به باطل است؛ یعنی درآمد بی جهت و بادآورده.

 بازدارنده مردم از تجارت ها و معامله های مفید و سودمند و حلال است.

مصداق بارز ظلم است.

 باعث تضعیف عواطف انسانی است.

 رباخواری با فلسفه پیدایش پول منافات دارد و باعث می شود که پول از شکل اصلی اش تحریف شده و به شکل یک کالا درآید؛ چراکه پول، ثمن است نه مثمن، واسطه کالاست نه کالا و رباخواری آن را کالا قرار می دهد و از این رهگذر جامعه را گرفتار خسارت می کند.

همچنین از باب اهمیت خطرات، ربای قرضی اهمیت بیشتری دارد چراکه در دنیای امروز و حتی در گذشته نیز شدیداً محل حاجت و ابتلا بوده و هست؛ به همین دلیل غالب آیات و روایات تحریم ربا، ناظر به ربای قرضی است و فلسفه های 5 گانه فوق نیز همه با ربای قرضی سازگار و عمدتاً ناظر بر آن است (مکارم شیرازی، 1376، صص 51-31).

اقتصاددانان مسلمان معایب زیادی برای ربا از جمله راکد ماندن بخشی از سرمایه های نقدی جامعه، عامل ورشکستگی و یا ایجاد تورم در جامعه و همچنین باعث سلطه عامل سرمایه بر نظام اقتصادی برشمرده اند و این مسئله موجب گردیده تا به موضوع تحریم ربا به دلیل اهمیت محل ابتلا بودن آن در جامعه پرداخته شود.

1-ربا ربا به معامله ای گفته می شود که طرفین با ایجاد قراردادی (در قالب عقد بیع، عقد قرض و…) توافق می کنند که شخصی بابت پولی که به دیگری قرض می دهد در سررسید مشخص، علاوه بر مبلغ اصلی موردقرض، سود اضافه ای از طرف دیگر قرارداد دریافت کند.

ربا از دیدگاه اقتصاددانان، تنها در قرض روی می‏ دهد.

بر این اساس، ربا، عِوَضی است که وام گیرنده از سودی که ممکن است از مال وام دهنده به دست آورد، به وام دهنده می‏ پردازد.

به بیان دیگر ربا، قیمت پول است که به عنوان پاداش به وام دهنده داده می‏ شود.

با این تعریف دایره ربا در نگاه فقهی، گسترده ‏تر از دیدگاه اقتصادی است؛ زیرا اقتصاددانان، ربا را در داد و ستدها (معاملات) جاری نمی ‏دانند (موسویان، 1376).

  2-ربا در آیینه تاریخ انسان های اولیه با دو مشکل اساسی روبرو بوده اند نخست آنکه همه افراد نمی توانستند به طور مداوم تمام نیازهای خود را تأمین کنند و از سوی دیگر، کسانی که توانسته بودند نیازهای خود را به دست آورند؛ توان نگهداری آنها را نداشته و ثمره زحمات آنان همواره در معرض فساد، سرقت و حمله حیوانات درنده بود.

برای حل این دو مشکل، انسان اولیه به قرض دادن و قرض گرفتن روی آورد و به این منظور، با قرض رایگان و بدون اخذ بهره و فقط با گرفتن تعهد باز پس دادن قرض از قرض گیرنده، هر دو به هدف خود می رسیدند.

در فراز و نشیب حرکت تاریخی جوامع بشری، این رفتار، علی رغم گسترش راه­های محافظت از مایحتاج زندگی، از یک سو و توانایی تولید و تامین نیازهای زندگی از سویی دیگر، به علت پیچیده شدن روابط اجتماعی و نیازهای بشر، همواره به عنوان یکی از ویژگی­های زندگی اجتماعی مورد توجه افراد بوده است.

ویل دورانت نیز معتقد است که قرض ـ و البته ربا ـ در میان اقوام بابلیان، آشوریان و حمورابی وجود داشته است .

بنابراین با بررسی متون تاریخی - حقوقی باید گفت که قرض ـ و نقطه مقابل آن، ربا ـ در بین اقوام گذشته رواج داشته و از همین رو، همواره یکی از تعالیم ادیان الهی به ترویج و تشویق قرض بدون بهره و تحریم ربا اختصاص داشته است.

به دیگر بیان می توان با بررسی سیر تاریخی ربا میان امم گذشته به درک روشنی از تأکید ادیان بر قرض بدون بهره دست یافت.

1 - 2 ربا در سومر آیین قرض گرفتن در نزد سومریان بدین صورت بوده است که آنان کالا با زر و سیم را قرض می­گرفتند و در برابر آن سودی سالانه از همان جنس، بین 15 تا 33 درصد به وام­دهنده می­دادند.

پس می­توان حدس زد که در گذشته کسب و کار سومریان، وضعی آمیخته با نگرانی و عدم ثبات داشته است.

  2 -2 ربا در مصر در مصر باستان استفاده از سکه در معاملات رایج نبوده و همه چیز حتی مالیات و حقوق کارمندان نیز به صورت جنس و کالا پرداخت می شد.

پس از کشور گشایی­­های ششمین فرعون از دودمان هجدهم مصر باستان، فلزات گرانبهای فراوانی وارد مصر شد.

رفته رفته، بازرگانان بهای آنچه را که معامله می­کردند، با حلقه­ها و شمش­های طلا می­پرداختند.

بوخوریس ، یکی از ملوک­الطوائف پیش از میلاد، قانونی را مبنی بر این که مجموع ربا نباید از اصل مال بیشتر گردد؛ صادر کرد.

قانونی که وی در 3000 سال پیش وضع کرده بود؛ همان قانونی است که در قرن بیستم میلادی، در ماده 232 قانون مدنی مصر به آن تصریح می شود که در هر حال، مجموع بهره نباید از اصل مال بیشتر باشد.

  3 -2 ربا در بابل و آشور بابلیان پول را می­شناختند ولی استفاده از سکه در معاملات آنها رواج نداشت؛ آن­ها حتی پیش از حمورایی هم در معاملات پایاپای خود، علاوه بر جو و گندم از شمش­های سیم و زر به عنوان ملاک ارزیابی و واسطه مبادله استفاده می­کردند.

آنان کالا و فلزات گرانبها را رهن می­گرفتند و در نتیجه، بهره تنزیل بسیار زیاد بود.

دولت، نرخ بهره سالانه 20 درصدی برای وام فلزی و 33 درصدی را برای وام جنسی مقرر کرده بود.

اما بازرگانان از این حد هم تجاوز کرده و با استخدام منشیان زبر دست، قانون را زیر پا می­گذاشتند.

در قانون بابلی، این اصل وجود داشت که هیچ کس حق ندارد پول را قرض کند؛ مگر آنکه به طور کامل خود را مسئول بازگرداندن آن به صاحبش بداند.

به همین سبب، وام­دهنده می­توانست در صورت عدم پرداخت وام، بنده یا پسر بدهکار را به مدت 3 سال نزد خود نگاه دارد.

زندگی مردم آشور نیز تفاوت چندانی با مردم بابل نداشت؛ بانک­های خصوصی در آشور به بازرگانان و صاحبان صنایع وام می­دادند و در مقابل، بهره­ای معادل 25 درصد می­گرفتند.

  4 -2 ربا در ایران باستان بازرگانی در ایران، بیشتر توسط افراد غیر ایرانی مانند بابلیان، فنیقیان انجام می­گرفت.

زیرا ایرانیان تجارت را کار پستی می­شمردند و بازار را کانون دروغ و فریب می دانستند.

رباخواری در میان ایرانیان رایج نبود و بازپرداخت وام را امری مقدس و واجب می­شمردند.

  ه -2 ربا در هند و چین بانک در هند قدیم وجود نداشت و مردم پول­های اندوخته خود را پنهان می­کردند و یا نزد دوستان خود به امانت می­گذاشتند.

ولی در روزگار بودا، سیستم اعتبار به وجود آمد و بازرگانان با دادن اوراق اعتباری، داد و ستد را آسان تر کردند.

نرخ بهره وام در هند 18 درصد بود.

در چین قدیم نیز دادن اعتبارات مالی و رواج مسکوکات از دوران قدیم مرسوم بود و به این گونه، کار داد وستد آسان تر می­شد.

بازرگانان چینی با بهره­های بسیار بالایی که در حدود 36 درصد بود؛ به یکدیگر وام یا اعتبار می­دادند.

رباخواران خطرهای بسیاری می­کردند و به میزان خطری که با آن روبه رو بودند؛ از وام گیرنده ربا طلب می­کردند.

رباخواران تنها در هنگام وام دادن، مورد اعتنای مردم بودند.

  6 -2 ربا در یونان اکثر فلاسفه یونان قدیم، ربا را امری ناپسند می­دانستند.

افلاطون ربا را تحریم نموده و در کتاب قانون نوشت: بر کسی جایز نیست که به برادرش قرض ربوی دهد.

او حتی جایز می­دانست که وام­گیرنده در صورت احتیاح، بدهی خود را نپردازد.

وی معتقد بود که پول و فضیلت، دو کفه یک ترازو هستند و امکان ندارد که یک سمت ترازو، بدون پایین بودن سمت دیگر، بالا رود، افلاطون دلبستگی به پول و ثروت را تقبیح و رباخواری را محکوم می­کرد و به مردم توصیه می­کرد به جای طلا و نقره، برای فرزندان خود فضیلت و تقوا به ارث گذارند.

ارسطو، شاگرد افلاطون، نیز مخالف سرسخت ربا خواری بود.

از نظر وی پول، وسیله مبادله­ است که به منظور تسهیل مبادلات در جامعه وجود دارد و به خودی خود مولد نیست و سودی که در ازای آن گرفته می­شود؛ خلاف طبیعت است و از منظر ارسطو پول عنصری عقیم است.

این در حالی است که به نقل ویل دورانت، برخی از یونانیان باستان، پول خود را در ازای وثیقه، با نرخ بهره 16 تا 18 درصد قرض می دادند.

برخی دیگر، به دوستان خود بدون بهره وام می­دادند و برخی نیز نقدینه خویش را در معابد به ودیعه می گذاشتند؛ معابد نیز در برابر بهره­ای نه چندان زیاد، به مردم و دولت وام می­دادند.

در یونان قدیم، قرض ربوی تنها برای مخارج مصرفی و برای برآوردن نیازهای روزانه نبود؛ بلکه برای رونق تجارت روبه رشد نیز به کار می­رفت.

علاوه بر مردم که به قرض ربوی مبتلا بودند؛ دولت­ها نیز جهت تامین نیاز فوری خود در جنگ­ها به آن پناه می بردند.

یونانیان بین دو نوع قرض ربوی تمایز قائل بودند: قرض خشکی یا عادی قرض دریایی این تفاوت به این سبب بود که قرض خشکی برای قرض­دهنده فقط یک خطر داشت و آن، ناتوانی بدهکار از پرداخت قرض بود؛ اما قرض دریایی در معرض تمامی خطرهایی بود که کشتی­ها و بارهایشان را تهدید می­کرد.

نرخ بهره در قرض خشکی؛ 12 درصد در سال برای وام­های غیر تجاری و 16 تا 18 درصد برای وام­های تجاری بود؛ اما نرخ بهره قرض دریایی بین 20 تا 40 درصد بوده و گاهی به 60 درصد هم می­رسید.

  7 -2 ربا در روم باستان در روم باستان، وام دادن رسمی کهن بود.

عدم تمایل مردم به صنعت و تجارت، تنبلی اشراف و گرایش آنان به مال اندوزی، به وخامت اوضاع اقتصادی که از جنگ­های مداوم روم با کشورهای همسایه صورت گرفته بود؛ دامن می­زد و این مسئله چنان شدت یافت که برای جلوگیری از رواج قرض ـ که اغلب بدهکاران از غایت تنگدستی، قدرت پرداخت آن را نداشتند – مجازات­های شدیدی در نظر گرفته شده بود.

بر طبق قوانین روم، طلبکار حق داشت بدهکار را در صورت عدم پرداخت بدهی تا 60 روز در زندان شخصی خود حبس کند یا او را در بازار بفروشد.

حتی طبق مقررات قدیم روم، قرض دهنده می­توانست در صورت امتناع بدهکار از پرداخت بدهی یا عدم تمکن از پرداخت آن، او را به قتل برساند.

البته این اوضاع در پی گسترش روابط با کشورهای دیگر و رونق تجارت، تغییر یافت.

با افزایش وسعت سرزمین روم، نیاز مردمان آن سرزمین به سرمایه بیشتر می شد.

آنان ناچار شدند شرکت­هایی را به وجود آورند و ثروت­هایی که از این شرکت­ها به دست آمد، در ترویج عملیات صرافی و بانکی در روم، نقش بسزایی داشت.

فروش پول و وام دادن نیز توسعه یافت.

اما نرخ آن بیش از اندازه بالا بود.

در طی سه قرن اول تا دوره الواح دوازده گانه هیچ قانونی نرخ بهره را محدود نکرد.

در سال 450 قبل از میلاد، قانون اساسی تحت عنوان الواح دوازده گانه در روم تصویب شده و حدود 900 سال در روم رواج داشت.

مشهور است که این قانون از سخت­گیرانه­ترین قوانین تاریخ به شمار می­رود.

اما در عین حال، بهره در آن به رسمیت شناخته شده بود؛ هر چند.

میزان بهره در آن قانون ناچیز بود.

پس از مدتی افراد با ترفندهایی از آن شانه خالی می­کردند و نقل شده که حداقل نرخ واقعی بهره 12 درصد بوده و گرفتن بهره بیشتر از آن نیز رواج فراوانی داشت.

 در هر حال، آنچه مسلم است؛ در روم باستان، بهره رواج داشته است.

این در حالی است که تمامی ادیان ابراهیمی بر تحریم ربا در جوامع تأکید داشته و افراد را از رباخواری برحذر می­داشتند ­(محقق­نیا، 1392).

3-انواع ربا در منابع فقهی برای ربا مصادیقی شامل ربای قرضی و ربای معاملی بیان که در ادامه به صورت مختصر به توضیح آن پرداخته شده است: 3-1-ربای قرضی ربای قرضی چه در زمان های گذشته و چه در عصر حاضر، رایج ترین نوع ربایی است که در جوامع مختلف وجود داشته است؛ به این صورت که فرد برای تامین نیاز مالی جهت امور مصرفی یا سرمایه گذاری، تقاضای قرض می کند و در ضمن عقد قرض متعهد می شود آنچه را می گیرد، همراه با زیادی برگرداند.

در حقیقت ربای قرضی در نوع خاصی از عقد قرض تحقق می یابد که در آن "شرط مقدار زیاده" شده است (بخش فرهنگی جامعه ی مدرسین حوزه علمیه قم، 1381).

در تعریف کلی تر، ربای قرضی این است که کسی جنسی یا پولی را به قرض بدهد، بعد منفعتی بیش از آنچه که قرض داده بگیرد، یا مقدار اضافه بر مبلغ قرض است که قرض گیرنده به خاطر قرضی که می گیرد، به قرض دهنده می دهد (مطهری، 1375، ص 41).

تنها رکن ربای قرضی شرط مقدار اضافی آن است، یعنی اینکه کسی جنس یا پولی را به کسی قرض بدهد و شرط کند که زمان پس دادن، مقداری اضافه بدهد خواه از همان جنس باشد یا جنس دیگر (دهقانی و جزایری، 1399).

3-1-1-انواع قرض محققان و اندیشمندان  قرض را نیز به دو نوع قرض های مصرفی و قرض های تولیدی تقسیم می کنند: ·قرض مصرفی قرض مصرفی، قرضی است که قرض کننده به هدف تامین نیازهای مصرفی قرض می کند؛ مانند خانواری که برای تهیه غذا، لباس، هزینه درمان، تهیه مسکن و مانند آن ها استقراض می کند.

·قرض تولیدی قرض تولیدی که به آن قرض سرمایه گذاری نیز می گویند، قرضی است که در آن، قرض کننده با هدف سرمایه گذاری و تأمین سرمایه مورد نیاز جهت تأسیس، توسعه یا استمرار فعالیت اقتصادی استقراض می کند.

تا حدود صد سال پیش، فقیهان اسلام، بین انواع قرض، تفصیلی قائل نبودند و با استناد به عموم و اطلاق آیات و روایات، گرفتن زیاده (بهره) در هر نوع قرضی را ربا و حرام می دانستند؛ امّا از حدود صد سال پیش، برخی روشنفکران و عالمان اسلامی با استناد به شواهد و ادلّه ای بین این دو نوع قرض تفکیک قائل شدند.

آنان گرفتن بهره در قرض های مصرفی را ربا و حرام می دانند؛ امّا گرفتن بهره در قرض های تولیدی و تجاری را ربا ندانسته و حرام نمی دانند.

این نظریه ابتدا از سوی برخی اندیشه وران اهل سنت مطرح شد، سپس برخی از فقهای اهل تشیع نیز مطرح کردند، که البته بین فقهای شیعه عمومیت پیدا نکرد (موسویان، 1384).

3-2-ربای معاملی معامله دو کالای همجنس با دریافت زیادی در یکی از عوضین را ربای معاملی می گویند که با سه شرط محقق می شود.

شرط اول مکیل یا موزون بودن دو جنس است؛ بنابراین چیزهایی که با کیل یا وزن اندازه گیری نمی شوند مشمول حرمت ربا نیستند البته عده ای از فقها کالاهای شمردنی را نیز در این حکم وارد می کنند.

فقها معیار مکیل یا موزون بودن یک کالا را به عرف زمان معامله بر می گردانند.

شرط دوم تحقق ربای معاملی یکی بودن دو جنس معامله شده است.

شرط سوم تفاوت در مقدار دو جنس است که گاه به صورت عینی می پردازند؛ مانند زیادتر دادن گندم در برابر گندم و گاه به صورت حکمی است مانند تعیین مهلت در تحویل یکی از عوضین (ثانی، 1413 ق).

از بین دو نوع ربا که در فوق معرفی شد ربای قرضی اهمیت بیشتری دارد، چراکه جامعه امروزی و شاید بهتر است بگوییم دنیای امروزی شدیداً به این نوع از ربا یعنی ربای قرضی مبتلا شده و در عصر حاضر رایج ترین نوع ربا که در جوامع وجود دارد و حتی بیشتر آیات و روایات نیز ناظر بر مساله ربای قرضی هستند (دهقانی و جزایری، 1399).

4-حکمت های تحریم ربا تحریم ربا و شدتی که درباره آن در متون دینی آمده است، مستند به حکمت ها و دلائلی است.

در متون اسلامی ظالمانه بودن ربا، نابودی کارهای نیک مانند قرض، تباهی اموال و ثروت ها، از بین رفتن فعالیت های اقتصادی سالم، تضعیف عواطف انسانی، محرومیت از تجارت صحیح، ترویج فرهنگ سود محوری و ایجاد اختلاف طبقاتی، از جمله حکمت های تحریم ربا دانسته شده است (مکارم شیرازی، 1380).

5-حیله های ربا در جوامع امروزی، حیله های ربا به منظور فرار از حکم حرام بودن ربا به سمت حلال به شدت درگیر بوده و تاثیرات سوء بر اقتصاد کشورها داشته است.

باید عنوان داشت که در جوامع به ویژه کشورهای اسلامی ربای قرضی بیشتر محل ابتلا بوده و همچنین بیشتر آیات و روایات نیز ناظر بر ربای قرضی هستند.

حیله های ربای قرضی بر 9 قسم هستند که در ادامه و به اختصار به آن پرداخته شده است (دهقانی و جزایری، 1399): 1-5: حیله تحت عنوان بیع نقد و نسیه: همان بیع العینه است یعنی اینکه کالایی به صورت نسیه به کسی فروخته شود، سپس فروشنده همان کالا را به قیمت کمتر به طور نقد از مشتری بخرد و بالعکس، یعنی معامله اول نسیه و معامله دوم نقد و یا بالعکس باشد، حال بین صورتی که معامله دوم بعد از فرا رسیدن مهلت معامله اول انجام شده یا از ابتدا و قبل از فرا رسیدن مهلت معامله اول صورت گرفته بین فقها اختلاف نظر است و برای هر دو صورت تفاوت قائل شده اند.

2-5: حیله تحت عنوان بیع شرط: بیعی است که در آن شرط می شود که اگر مشتری تا مدت معین ثمن را برگرداند حق فسخ و استرداد بیع را داشته باشد یا به صورت شرط نتیجه، شرط می کنند که اگر ثمن را برگرداند مبیع مال او باشد (حلی، 1416، ص521).

بیع شرط به این صورت است که فرد نیازمند وقتی می بیند کسی حاضر نیست بدون گرفتن ربا به او قرض دهد، زمین یا خانه خود را در معرض فروش قرار می دهد و با خریدار شرط می کند که اگر مثلاً تا یک سال دیگر ثمن خانه را به وی بازگرداند، خانه او را پس دهد و معمولاً قیمتی که برای فروش خانه تعیین می شود عادلانه نیست بلکه بسیار کمتر است و بستگی به میزان نیاز فروشنده دارد (بخش فرهنگی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1381، ص394).

3-5: حیله تحت عنوان بیع محاباتی: در این نوع بیع، شخص حاضر می شود کالایی را به قیمتی بالاتر از قیمت واقعی بخرد و یا کمتر از قیمت واقعی بفروشد و نظر فقها در این خصوص مانند بیع شرط این است که اشکالی ندارد اما اگر برای فرار از ربا باشد باطل است.

4-5: حیله تحت عنوان خرید و فروش اسکناس: به این صورت که شخصی نیازمند 10000000 تومان پول است و دیگری که توانایی مالی دارد این مبلغ را به او نسیه یک ساله 1200000 تومان از او می خرد که در چنین حالتی گفته شود این یک بیع است و اصلا قرض نیست.

5-5: حیله تحت عنوان خرید و فروش ارز: مانند خرید و فروش اسکناس در اصل معامله اشکالی نیست اما اگر برای فرار از ربا باشد باطل و حرام است هر چند دلیل عدم اشکال در خرید و فروش ارز نوسانات قیمت آن در طول زمان است و از دیدگاه عرف معامله دو ارز مختلف قرض دادن یک کالای مثلی در مقابل مثل خود محسوب نمی شود.

6-5:حیله تحت عنوان زیادی در ازای تغییر مکان: به این صورت است که اگر بازپرداخت مبلغ قرض داده شده به جای بازپرداخت در مکان اولیه قرض پرداخت شود و به دلیل این جابجایی مکانی، مبلغی اضافه تر از مبلغ اصلی پرداخت شود، اگر به عنوان کارمزد باشد و از ابتدا شرط نشده باشد اشکالی ندارد اما اگر قصد گرفتن زیادی حرام باشد جایز نیست و اشکال دارد.

7-5:حیله تحت عنوان قرار دادن زیادی در مقابل امر به پرداخت بدهی: مانند حالتی که فرد الف که به فرد ب بدهکار است و به جای گرفتن قرض ربوی از بانک و پرداخت آن به طلبکار، از بانک بخواهد که بدهی او را به فرد ب بپردازد و خود ضامن مال تلف شده بانک شود و ملتزم گردد که در صورت انجام این کار مبلغی بیش از مبلغ بدهی به بانک پرداخت کند که اگر تحت عنوان کارمزد بانکی باشد اشکال ندارد و متعارف است اما اگر صاحب حساب در برگرداندن بدهی به بانک تاخیر کند و علاوه بر کارمزد حقیقی، سودی نیز در مقابل مدتی که سرمایه بانک درگیر قرارداد صاحب حساب است، جایز نیست (بخش فرهنگی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1381، صص 407-405).

8-5:حیله تحت عنوان گرفتن زیادی در ازای عمل قرض: به این صورت که قرض گیرنده بگوید هرکسی 100000 تومان به من یک ساله قرض دهد 10000 تومان پاداش می گیرد یعنی به صورت عقد جعاله در ازای عمل قرض مبلغی را به عنوان جعل پرداخت کند، در حال که جعاله زمانی صحیح است که عملی عرفاً قابلیت اجرت داشته باشد تا ضمان بردار باشد در غیر این صورت جعاله صحیح نیست و چنین قراردادی باطل است و یک قرض محسوب می شود که گرفتن زیادی در قرض جایز نیست و ربا است.

9-5:حیله تحت عنوان معامله سفته: سفته در واقع رسید بدهی شخص است.

هر چند سفته ذاتاً مالیتی ندارد و خرید و فروش نمی شود و فقط نشان دهنده بدهی و تضمین پرداخت است.

6-استثنائات حرمت ربا فقهای امامیه با استناد به روایاتی، در چند مورد دریافت اضافی در قرض یا معامله را از شمول حرمت ربا استثنا کرده اند که برخی از این استثناها شامل موارد ذیل است: مبلغ اضافه ای که قرض گیرنده به دل خواه خود، در زمان بازپس دادن بدهی به قرض دهنده می دهد.

ربای میان زن وشوهر.

ربای میان پدر و فرزند.

7-جمع بندی با توجه به بررسی اهمیت و حرمت ربا و رباخواری در اسلام،  براساس آیات و روایات متعدد؛ ربا از بدتریین و ظالمانه ترین نوع معاملات معرفی گردیده و برحسب اتفاق نظر علمای اسلام، ربا حرام و به عنوان ظلمی فاحش و آشکار تلقی شده است.

بکار بستن ربا در معاملات موجب غنی تر شدن قرض دهنده و فقیرتر شدن قرض گیرنده خواهد شد.

از سوی دیگر، درخصوص حیله های ربا نیز میان علما اختلاف نظر وجود دارد.

با توجه به بررسی های مربوط به حیله های ربای قرضی، در نهج البلاغه آمده است که کسی که بدون اطلاع از مسائل فقهی تجارت نماید، در باتلاق ربا افتد[1] و از این رو جامعه نیز گرفتار ربا و رباخواری شده و مشکلات عدیده اجتماعی و اقتصادی رخ خواهد داد.

لذا با توجه به اهمیت موضوع ربا و شمول گسترده آن، در نوشتارهای بعدی به بررسی مسائل روز ربا در بانکداری اسلامی و موضوعات مبتلابه جامعه در این خصوص پرداخته می شود.


کلید واژه ها: کالا - رباخواری - اسلام - فلسفه - تحریم - دانشمندان - آیات قرآن - حرمت - استفاده - روایات - مقابله - اسلامی - معامله - گرفتار - جامعه - حقوقی - تحلیل - تضعیف - مصداق - درآمد - واسطه - سیستم - تحریف - تجارت - خسارت - حلال - مقدس - بارز - مورد - قرار

آخرین اخبار سرویس:
سازمان انرژی اتمی گزارش اقدامات خود را به کمیسیون اصل 90 ارائه کرد

استیضاح فاطمی امین از دستور کار مجلس خارج شد؟

تأکید وزیر کشور بر کاهش هزینه سفر هوایی عتبات

جوانی جمعیت نیازمند اقدامات اقناعی، تبلیغی و فرهنگی است

تسهیل شرایط دانشجویان متأهل برای فرزند آوری

بهبود کیفیت محصولات ایران خودرو و سایپا شرط عدم استیضاح وزیر صمت است

قاضی زاده هاشمی: دشمن تلاش می کند تنها راه نجات مردم را ارتباط با استکبار نشان دهد

پیکر مرحوم احمد مهدوی دامغانی در جوار حرم مطهر رضوی به خاک سپرده شد

قاضی زاده هاشمی: دشمن تلاش می کند تنها راه نجات مردم را ارتباط با استکبار نشان دهد

درخواست هزاران نفر برای نجات و احیای دریاچه ارومیه

اقدام عجیب ترکیه برای ثبت جهانی عطاری به نام خود

قاضی زاده هاشمی: تلاش دشمن برای ناامیدی مردم در داخل و مذاکره با استکبار برای نجات از تحریم است

امنیت را به دریانوردان هدیه کردیم

مافیای جدید در ایران را بشناسید | یک نماینده مجلس دست مافیا را رو کرد

تعداد سقط جنین ناشی از روابط خارج از عرف در ایران | فرصت 5 ساله برای افزایش جمعیت؛ الگوی چهار فرزندی رایج شود

تشکیل پرونده برای متخلفان حوزه نهاده های دامی در گلستان

علی باقری فردا به دوحه می رود

وزیر صمت تکذیب کرد؛ خبرگزاری فارس پاسخگو باشد

خضریان: جای تاسف دارد که سازمان های بین المللی ابزار دست آمریکا و صهیونیست ها شده اند

آیا رتبه بندی معلمان کنسل می شود ؟! /صدای مجلس هم درآمد !

آشنایی با تاریخچه موسیقی مازندران

ساخت مدرسه در مناطق محروم، مسئولیت اجتماعی اسنپ فود در حوزه عدالت آموزشی

اسلامی درباره بیانیه مشترک سازمان انرژی اتمی و آژانس بین المللی به مجلس گزارش می دهد

رایزنی های نمایندگان مجلس و نخست وزیر مکلف لبنان

نوبت به فیلتر اینستاگرام و واتساپ رسید؟

امیرعبداللهیان عازم ترکیه شد

حمله دلخراش حیوان گرگ نما به یک زن و کودک !

هلال احمر چهره بشردوستانه ایران را به جهانیان نشان داد

استخدام مشاور املاک در مشاورین ویرا در تهران

شهرآفتاب میزبان نمایشگاه های مجازی می شود | ورود به حوزه متاورس تا 1402

شهردار تهران به اسپانیا می رود | برگزاری اجلاس بین المللی شهرداران جهان با حضور زاکانی

قدردانی از خدمات «طائب» در خنثی سازی فتنه ها

گزارش دبیرخانه شورای عالی شهرسازی در خصوص پدیده فرونشست

خبر خوش برای بازنشستگان / دولت کوتاه آمد/ معاون اول رییسی اصلاح حقوق بازنشستگان را اعلام می کند

ناوگان ایرانی در تمام دنیا تردد دارد

تکلیف رتبه بندی معلمان چه زمانی روشن خواهد شد؟

گزارش دبیرخانه شورای عالی شهرسازی در خصوص پدیده فرونشست

افزایش حقوق بازنشستگان از کدام ماه سال اعمال و پرداخت می شود؟

محورهای اصلی سفر امیرعبدالهیان به ترکیه

عکس دیده نشده ای از شهید بهشتی رونمایی می شود

آبرسانی جهادی به روستا های استان یزد

حسینی کیا: استیضاح فاطمی امین از نصاب افتاد

جزییات مهم از طرح متناسب سازی حقوق بازنشستگان | 25 درصد باقی مانده متناسب سازی حقوق بازنشستگان اجرایی شود

برگزاری دوره پژوهشگری معارف انقلاب اسلامی توسط دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه ای

تلاش می کنیم قاچاقچیان مواد مخدر را در گلوگاه ها زمین گیر کنیم

مافیای جدید در ایران را بشناسید! | رییس کمیسیون بهداشت دست مافیا را رو کرد

پوتین با رییسی دیدار می کند | زمان و مکان گفتگو به روایت کرملین

حزب تمدن اسلامی در چهل و یکمین سالگرد فاجعه ی خونین هفتم تیر بیانیه ای صادر کرد

گروه های ملی و مذهبی فلسطینی خواهان حمایت از مقاومت ملت فلسطین شدند

کتاب «دفاع مقدس» منتشر شد

توضیحات سخنگوی اصل نود مجلس در خصوص جلسه امروز

امیرعبداللهیان: امشب با اردوغان دیدار خواهم کرد

استاد مهدوی دامغانی در حرم رضوی آرام گرفت / از آمریکا تا حرم امام رضا(ع) + فیلم

در آستانه هفتم تیر؛ حزبِ جمهوری اسلامی حزبی نوپا با دستاوردهایِ بزرگ

تقویت زمینه های گردشگری بین فارس و تاجیکستان/ پرواز مستقیم به شیراز تسهیل شود

خضریان: مجلس بر اجرای قانون و تکمیل سند جامع صنعت هسته ای تاکید دارد/ جای تاسف دارد که سازمان های بین المللی ابزار دست آمریکا و صهیونیست ها شده اند

کرملین: پوتین چهارشنبه با رییس ‎جمهور ایران دیدار می کند

استاد احمد مهدوی دامغانی در حرم رضوی آرام گرفت / از آمریکا تا حرم امام رضا(ع) + فیلم

آخرین خبر از رتبه بندی معلمان به روایت نماینده مجلس

دولت کوتاه آمد، حقوق بازنشستگان افزایش پیدا می کند

افزایش حقوق بازنشستگان از چه زمانی اعمال می شود؟

در تولید تجهیزات آتش نشانی به خودباوری رسیده ایم

توسعه ناتو، مشکل اصلی بحران اوکراین

رییس جمهور : افزایش مبادلات تجاری میان اعضای گروه «دی 8» است

آیت الله رییسی در ترکمنستان با پوتین دیدار می کند

رسیدگی به مشکلات و درخواست های زندانیان در قروه

زمان دیدار امیرعبداللهیان با اردوغان

استاد احمد مهدوی دامغانی در حرم مطهر رضوی آرام گرفت / از آمریکا تا حرم امام رضا(ع)

جزییات طرح متناسب سازی حقوق بازنشستگان

خبر خوش درباره حقوق بازنشستگان

استخدام 5 عنوان شغلی در شرکت دانش بنیان پرتو داده پردازی آریا نوین در تهران

برنامه ریزی شورای ائتلاف برای اجرای برنامه های فرهنگی و اجتماعی/ از ظرفیت شهرستان ها استفاده می شود

 امضاهای استیضاح وزیر صنعت از نصاب قانونی افتاد

هیچ نظارتی بر فروش اینترنتی گیاهان دارویی وجود ندارد/ تلاش ترکیه برای ثبت عطاری به نام خود

توانمندی مهندسی نیروی زمینی ارتش درپروژه 312 واحدی مهر ولایت 3

امیرعبداللهیان: تمرکز گفتگوی ما در آنکارا «سند جامع همکاری های بلندمدت» بین ایران و ترکیه است

«کوویران برکت» به نیکاراگوئه رسید

امیرعبداللهیان: امیدواریم گفت وگوهای نتیجه بخشی با اردوغان داشته باشیم

افسانه پالت های دلار!

پیکر مرحوم احمد مهدوی دامغانی در جوار حرم مطهر رضوی به خاک سپرده شد

امیرعبداللهیان: امشب با اردوغان دیدار خواهم کرد

پیکر مرحوم مهدوی دامغانی در حرم مطهر رضوی تشییع شد + تصویر

در آستانه هفتم تیر؛ حزبِ جمهوری اسلامی حزبی نوپا با دستاوردهایِ بزرگ

مزار مسن ترین شهید خط مقدم جبهه کجاست؟

انتقال پیکر مرحوم مهدوی دامغانی برای تدفین در حرم رضوی+فیلم و عکس

پیشنهاد علی مطهری: پرونده محیط زیستی ها را دوباره بخوانید

شاهنامه کار می کند

معاون رییس جمهور: دیدار با خانواده شهدا و ایثارگران باید منجر به حل مشکلات آنان شود

ورود امیرعبدالهیان به ترکیه

تأکید معاون وزیر راه و شهرسازی بر تقویت نقش شهرداران در فعال شدن ستاد های بازآفرینی شهری

پایان اعزام حجاج از 11 فرودگاه کشور

نهادهای تبلیغی جریان ساز باشند

برنامه های دهه امامت و ولایت مردم محور برگزار شود

اعلام گزارش دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در خصوص پدیده فرونشست

اظهارت جنجالی یک نماینده علیه دو تابعیتی ها

پروژه علاج بخشی سد بیدواز اسفراین خراسان شمالی امسال تکمیل می شود

وزیر صمت در آستانه خروج از کابینه!؟

استخدام کارمند پذیرشگر با بیمه در شرکت نیرو موتور سهند در تهران

جزییات راهکار عجیب مجلس برای افزایش جمعیت | بازه های زمانی مهم یک، سه، پنج، هفت و 10 ساله

گزارش تصویری: مراسم تشییع و تدفین پیکر استاد مهدوی دامغانی

سلسله نوشتارهای لزوم مقابله با ربا

سلسله نوشتارهای لزوم مقابله با ربا