مطالب مرتبط:
حسام الدین آشنا: آمریکا به میز مذاکره بر می گردد /ترامپ و بایدن هم به نتیجه اوباما خواهند رسید
اسماعیل زرعی از داستان بلند «رؤیای برزخی» می گوید که پس از دو دهه بار دیگر منتشر شده است
«اسماعیل هنیه» با «رجب طیب اردوغان» ابراز همدردی کرد
حضور هادی حجازی فر و قطب الدین صادقی در یک تشکل صنفی
اسماعیل آباد خاش، کانون تولید سبزیجات سیستان و بلوچستان
-2 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 10 آبان 1399 ساعت 08:402020-10-31سياسي

درباره کمال الدین اسماعیل اصفهانی


ایرنا- حافظ در یکی از غزل های خویش از شاعری به نام «کمال» نام می برد و بیتی را از او وام می گیرد؛ شاعری که حافظ در غزلِ یادشده به بیتِ او چنگ می زند، - تهران- ایرنا- حافظ در یکی از غزل های خویش از شاعری به نام کمال نام می برد و بیتی را از او وام می گیرد؛ شاعری که حافظ در غزلِ یادشده به بیتِ او چنگ می زند، همانا خلّاق المعانی، کمال الدین اسماعیل اصفهانی، است.

حضرت حافظ را همگان یکی از شاعران بزرگ ادب فارسی و یکی از چند قله دست نیافتنی تاریخ شعر فارسی می دانند.

همین جناب حافظ در غزلی که از بلندترین غزل های دیوان او به شمار می آید و با این مطلع آغاز می شود: جوزا سحر نهاد حمایل برابرم /// یعنی غلام شاهم و سوگند می خورم ؛ در اثباتِ وفاداری خویش بر آستان محبوب، بیتی را از شاعری به نام کمال وام گرفته و در غزل خویش آورده است.

حافظ در همان اوایلِ غزل خویش می گوید: .

شاها اگر به عرش رسانم سریرِ فضل /// مملوکِ این جنابم و مسکینِ این دَرَم من جرعه نوشِ بزمِ تو بودم هزار سال /// کی ترکِ آبخورد کند طبعِ خوگرم؟ و در گواهی آوردن برای درستیِ همین ادعایش است که می گوید: ور باورت نمی کند از بنده این حدیث /// از گفته کمال دلیلی بیاورم ؛ بیتی هم که از شعرِ کمال آورده، این بیت است که از دیدِ زیبایی، سزاواریِ هم نشینی با بیت های غزل حافظ را به تمامی دارد: گر بَرکَنم دل از تو و بردارم از تو مهر /// آن مهر بر که افکنم؟ آن دل کجا بَرَم؟ .

[1] اما این کمال کیست که حافظ هم به شعر او نظر داشته و یکی از خوانندگان دیوانِ شعری او بوده است؟ کدام کمال؟ / داستانِ یک بیت در تاریخ شعر کهن فارسی، در میان شاعران نامدار و برجسته، شهرتِ سه تن با نام یا لقبِ کمال الدین همراه بوده است که به تقریب هم روزگارِ یکدیگر بوده اند: کمال الدین اسماعیل اصفهانی (شاعر نیمه دوم سده هفتم و نیمه نخست سه هشتم هجری)؛ شیخ کمال الدین مسعود خجندی (شاعر و عارف سده هشتم هجری) و کمال الدین ابوالعطا محمود بن علی معروف به خواجوی کرمانی (شاعر قرن هشتم هجری).

از میانِ این سه سراینده بزرگ، اما آن کمال که حافظ در غزلِ یادشده به بیتِ او چنگ زده، همانا خلّاق المعانی، کمال الدین اسماعیل اصفهانی، است.

حضرت لسان الغیب، بیتِ تضمینی غزلِ خود را از این چامه کمال الدین اسماعیل اصفهانی وام گرفته است: جان را چون نیست وصلِ تو حاصل، کجا بَرَم؟ /// دل را که شد ز درد تو غافل، کجا برم؟ بی وصلِ جانفزا و حدیثِ چو شکّرت /// این عیشِ همچو زهر هلاهل کجا برم؟ بگسست چرخ تارِ حیاتم به دستِ هجر /// چون وصل نیست، گو همه بگسل، کجا برم؟.

منزل، دراز؛ و بارکشم، لنگ؛ و من، ضعیف /// بارم، گران؛ و راه پُر از گِل، کجا برم؟ ریگ روان و تیره شب و ابر و تندباد /// من چشم درد، راه به منزل کجا برم؟ مشکل گشای وصل اگر دیرتر رسد /// چندین هزار قصه مشکل کجا برم؟ گیرم که آرزوی دلم جمله حاصل است /// اکنون چون نیست روی تو حاصل، کجا برم؟ گفتند: برگرفت فلان دل ز مِهر تو /// من داوریِ مردمِ جاهل کجا برم؟ گر بَرکَنم دل از تو و بردارم از تو مهر /// آن مهر بر که افکنم؟ آن دل کجا برم؟ .

[2] البته داستانِ این بیتِ تضمین شده، به همین جا پایان نمی پذیرد؛ چراکه گویا خودِ کمال نیز آن را از شاعری دیگر وام گرفته بوده و با اندک تغییری، در غزل خویش به کار برده است.

همچنان که مرحوم استاد حسین بحرالعلومی نیز در مقدمه عالمانه خویش بر دیوان کمال آورده است، مرحوم استاد ملک الشعرای بهار در کتاب سبک شناسی نظر روان شاد استاد مجتبی مینوی را تأیید کرده که اصلِ این بیت از مسعود سعد سلمان، شاعر نامدار سده پنجم و ششم هجری، بوده است که آن را ضمن قصیده ای در مدح سلطان مسعود بن ابراهیم غزنوی سروده بوده و از میانِ قصیده وی، به کلیله و دمنه نصرالله منشی نیز راه یافته است.

شعر مسعود سعد چنین است: گر یک وفا کنی صنما، صد وفا کنم /// ور تو جفا کنی همه، من کی جفا کنم؟.

گر بَرکَنَم دل از تو و بردارم از تو مهر /// آن مهر بر که افکنم؟ آن دل کجا کنم؟ .

[3] البته اینکه کمال این بیت را از مسعود سعد تضمین کرده است، در اصلِ موضوعِ آنچه در این چند سطر درباره توجه حافظ به شعر کمال آمده، تغییری پدید نمی آورد.

حافظ بی تردید از خوانندگان شعر کمال بوده و دیوان شعرِ او را پیش چشم داشته است.

افزون بر این بیت، نشانه های دیگری از وام گیری حافظ از شعر کمال را نیز می توان در دیوان خواجه شیراز دید.

مرحوم استاد محمدجعفر محجوب در کتاب سبک خراسانی در شعر فارسی نوشته است که کمال الدین اسماعیل را قصیده تاییه ای است که چند بیت آن در ادامه نقل می شود: بگویم و نکند رخنه در مسلمانی /// تویی که نیست تو را در همه جهان ثانی کدام پایه در اندیشه نصب شاید کرد /// که در مدارج رفعت نه برتر از آنی.

ز تاب چشم تو پیکان های لعل شود /// به چشم خصمِ تو در، لعل های پیکانی.

نه در کسی به جز از زلفِ یار سرسبکی /// نه در کسی به جز از رطلِ می گران جانی.

.

خواجه حافظ در سرودنِ قصیده خویش به مطلعِ ز دلبری نتوان لاف زد به آسانی /// هزار نکته در این کار هست تا دانی، که در مدح خواجه قوام الدین محمد صاحب عیار است، به این قصیده کمال نظر داشته و در بیتی چند، مضامین و معانی و ترکیب های کمال الدین را به عاریت گرفته است: بیار باده رنگین که یک حکایت راست /// بگویم و نکنم رخنه در مسلمانی.

کدام پایه تعظیم نصب شاید کرد /// که در مسالکِ فکرت نه برتر از آنی.

طرب سرای وزیر است، ساقیا مگذار /// که غیرِ جامِ می آنجا کند گران جانی.

.

[4] پسری شاعر؛ پدری شاعر استاد کمال الدین اسماعیل اصفهانی، پسرِ دیگر شاعرِ نامدارِ دیار سپاهان، استاد جمال الدین محمد عبدالرّزاق اصفهانی است؛ شاعری که ترجیع بند معروفش در ستایش حضرت پیغامبر اکرم (ص) شاهکاری است شهره در عالَمِ شعر فارسی: ای از بَرِ سدره شاهراهت /// و ای قُبّه عرش تکیه گاهت ای طاقِ نُهُم رواق بالا /// بشکسته ز گوشه کلاهت.

ایزد که رقیبِ جان خِرَد کرد /// نام تو ردیفِ نام خود کرد.

.

[5] استاد جمال الدین محمد عبدالرّزاق اصفهانی (م.

588 هـ.

ق.

)، یکی از قصیده سرایان و غزل گویان نامدار سده ششم هجری است که در اشعارش، مدح و زهد و اندرز و حکمت وجود دارد که به باور مرحوم استاد بدیع الزمان فروزانفر، لطافتِ موجود در قصیده هایش، قصیده را در سده ششم هجری به غزل نزدیک ساخته است.

به نظرِ منتقدِ بی تعارفی چون استاد فروزانفر، غزل های جمال الدین اصفهانی در ردیف اول از غزلیات آن عصر است.

معانی لطیف و الفاظ نرم و دلاویز دربر دارد و در دلرباییِ سوخته دلان ید بیضا می کند و بدان حد زیبا است که توان او را نسبت به سعدی، چون سپیده دم نسبت به خورشید عالم افروز گرفت و یقین است که چون وی در اواسط تحول غزل اتفاق افتاده، همه غزل های او به یکدستی غزل های سعدی نخواهد بود .

[6] وی به سبب آنکه پیشه زرگری و نقاشی هم داشته، جمال زرگر و جمال نقاش نیز خوانده شده است.

مرحوم استاد حسن وحید دستگردی در مقدمه خویش بر دیوان جمال الدین محمد عبدالرزاق اصفهانی نوشته است که استاد جمال الدین علاوه بر مراتب علمی و حکمت و ریاضی دارای صنعت زرگری و نقاشی، هر دو بوده، چنانکه گوید: تا چو من باشند ابر و باد دایم در دو فصل /// در ربیع این نقش بندی، در خزان آن زرگری .

[7] و کمال الدین اسماعیل فرزند چنین پدری است.

جمال الدین محمد عبدالرزاق در شعر خویش تصریح کرده که چهار فرزند داشته است: هست بر پای من دو بندِ گران /// عُلقَتِ چار طفل و حُبِّ وطن .

[8] دولتشاه سمرقندی، محقق و تذکره نویس نامدار سده نهم هجری، برای جمال الدین اما دو پسر را نام برده است: خواجه جمال الدین عبدالرزاق را دو پسر بوده است؛ معین الدین عبدالکریم و کمال الدین اسماعیل.

معین الدین بس دانشمند و فاضل؛ و کمال الدین نیز اهل فضل و دانشمند است و خاندان ایشان در اصفهان بس محترم بوده است .

[9] پدر برتر از پسر یا پسر برتر از پدر؟ در این رابطه پدر و پسریِ شاعرانه اما نکته ای مهم خودنمایی می کند.

در میان شاعران یا حتی نویسندگانِ فارسی زبان، کم شمارند پدران و پسرانی که هر دو طریقِ شاعری یا نویسندگی را پیموده باشند و بسیار بسیار کمترند آنان که در هنرِ شاعری یا نویسندگی، هر دو به مقامی عالی رسیده باشند؛ از این دید شاید بتوان کمال الدین اسماعیل و پدرِ شاعرش را سرشناس ترین و عالی رتبه ترین شاعرانِ فارسی دانست که با هم نسبت بُنوّت یا پسر و پدری دارند.

به قولِ ادیب نامدارِ معاصر، مرحوم استاد حسن وحید دستگردی، تاریخِ عالَم نشان نمی دهد که هیچ شاعر یا حکیم بزرگی، فرزندی شاعر و حکیم همسنگ خود داشته باشد و گویی آنچه را طبیعت از ذوق فطری و سخن سنجیِ ذاتی به یک پدر موهبت کرد، تا چندین پشت از فرزندان او کسر می کند.

تنها این قاعده در استاد جمال الدین نقض شده و کمال الدین با پدر در شاعری همسنگ و به عقیده بسیاری از متذوقین، از پدر بالاتر رفته است .

[10] دولتشاه سمرقندی نیز در تذکره الشعرا یادکرده است که سلطان سعید، اُلُغ بیگ گورکان [11] اَنارَ الله برهانه، سخن جمال الدین عبدالرّزاق را بر سخن فرزندش کمال الدین اسماعیل تفضیل می نهد و بارها گفتی عجب دارم که باوجود پدر که پاکیزه تر است و شاعرانه تر، چگونه سخن پسر شهرت زیاده یافته؛ اما این اعتقاد، مُکابره [12] است، چه سخنِ کمال بسیار نازک تر افتاد و سهل ممتنع است .

[13] شیخ ابوالقاسم کازرونی هم در تذکره سُلَّمُ السّماوات وقتی به یادکرد کمال الدین اسماعیل می رسد، در توصیف شأن و مقامِ شاعری او، می نویسد که جمعی ترجیحِ او بر ظهیر فاریابی و پدرش، جمال الدین عبدالرّزاق؛ و امیر خاقانی داده اند و او را از امثال انوری شمرده اند.

علی الجمله از شعرای کِبار است و معانی بِکر در دیوانِ او بسیار .

[14] نمونه ای از لطافتِ کلامِ کمال را می توان در این غزل او دید: بازم لباس صبر به صد پاره کرده ای /// بازم ز کوی عافیت آواره کرده ای ترسم خجل شوی اگرت آورم به روی /// آن جورها که بر منِ بیچاره کرده ای هرچ آسمان به خنجرِ مرّیخ می کند /// تو در زمین به غمزه خون خواره کرده ای.

گویند رستخیز به هم برزند جهان /// این بازیی است خود که تو صد باره کرده ای کو داد و داوری که کنم بر تو من درست /// تا بی سبب چرا دلِ من پاره کرده ای.

.

[15] شاعری که او را خلّاق المعانی لقب داده اند تاریخ میلاد کمال الدین اسماعیل را براساس اشاره اش به بیست سالگیِ خود در قصیده ای که به مناسبت وفات پدرش سروده است (وی پدرش را در سال 588 هجری از دست داده بوده است)، سال 568 هجری تعیین کرده اند.

[16] در شاعری اما کمال نیز همچون پدرش شاعری است، قصیده گو و نیز غزل سرا.

روان شاد استاد ذبیح الله صفا، محقق نامدار زبان و ادبیات فارسی، استاد کمال الدین اسماعیل را آخرین قصیده سرای بزرگ ایران تا ابتدای هجومِ وحشیانِ مغول به سرزمین ایران معرفی کرده است و درباره شعر وی نوشته است: کمال الدین اسماعیل به استادی و مهارت در آوردنِ معانی دقیق شهرت وافر دارد و اعتقاد ناقدانِ سخن بدو تاحدی بود که او را بر پدرش ترجیح نهاده و خلّاق المعانی لقب داده اند .

[17] درباره این لقبِ خلّاق المعانی هم که استاد کمال الدین اسماعیل بدان معروف شده است، می توان به نوشته دولتشاه سمرقندی رجوع کرد که درباره چرایی اعطای این لقب توضیح داده است که اکابر و شعرا کمال الدین اسماعیل را خلّاق المعانی می گویند؛ چه در سخن او معانی دقیقه مُضمًر [= پنهان] است که بعد از چند نوبت که مطالعه رَوَد، ظاهر می شود؛ و از این هر دو بیت، شمّه ای از طبع سلیم و ذهن مستقیم او معلوم توان کرد: به خاک پای تو که آب حیات از او بچکد /// اگر مُسَوَّده شعر من [18] بیفشاری سزد که خواری و حرمان کِشَد معانیِ من /// بلی کِشَند غریبان هرآینه خواری .

[19] از مدیحه تا اندرز و حکمت کمال الدین اسماعیل نیز مانند پدرش شعر مدحی می گفته و چکامه هایی در ستایش حکمرانان آل صاعد و نیز آل خجند و همچنین تکش، سلطان جلال الدین خوارزمشاه و اتابکان خاندان زنگی سروده است.

با این حال، وی شعر خویش را یک سره در خدمت مدحِ این امیر و آن سلطان درنیاورده.

او که در طریقت پیروِ شیخ ابوحفص شهاب الدین عمر سهروردی، عارف نامدار قرن هفتم هجری، بوده، قصیده ای را هم در ستایش وی سروده است [20]؛ و به جز این، در دیوان استاد کمال الدین اصفهانی می توان سروده هایی حکمت آمیز و موعظه گر، با مشربی زاهدانه و گاه عارفانه یافت و این جدای از غزل های عاشقانه او می باشد.

آنچه در ادامه آمده است، بیت هایی از یکی از قصیده های پندآمیز استاد است: اَیا به گاهِ هوس راهِ عمر پیموده /// هنوز سیر نگشتی ز کار بیهوده روا بُوَد که تو عمری به سر بَری که در آن /// نه تو ز خود، نه کسی گردد از تو آسوده؟ میاز دست به خوانِ جهان که عقل برِ او /// ندید جز دلِ بریان و اشکِ پالوده کسی توقع بخشایش از تو چون دارد /// به عمرِ خویش تو بر خویشتن نبخشوده؟ گره بر ابرو و کیسه نهاده ای وآنگاه /// زبان و دست به دشنام و جور بگشوده.

اگر خود آتشی ای میر، هم فرومی ری [21] /// وگر خود آهنی ای خواجه، هم شوی سوده.

کجا شدند سلاطین که چرخِ باعظمت /// غبارِ درگهشان جز به دیده نبسوده؟.

چنان به خوابِ عدم درشدند ناگاهان /// که شد ز هستیِ ایشان وجود پالوده خراب و هالک در پای مستی افتادند /// به کاسه سَرِشان باد خاک پیموده تنِ ملوکِ جهان بین در آرزوی کفن /// ز خاک خوارتر افتاده توده بر توده.

کجاست آن تن و اندامِ سایه پرورده؟ /// کجاست آن رخِ چون آفتاب نزدوده؟ چه کرد آن همه سیمِ به غارت آورده؟ /// که خورد آن همه زَرِ به زور بربوده؟.

.

[22] سوگنامه ای در غم فرزند جلوه ای دیگر از نازک طبعی و لطیف زبانیِ استاد کمال الدین اسماعیل را می توان در مرثیه های او دید.

وی افزون بر مرثیه هایی که در سوگِ امیران و حاکمان سروده، چند قصیده نیز در رثای پدرِ خویش و نیز در غمِ از دست دادنِ فرزند خود به نظم آورده است.

ازجمله سوزناک ترینِ این مرثیه ها، سروده ای کوتاه است که استاد برای بیانِ احساسِ خویش در مرگ ناگهانیِ پسر خود گفته است.

زبانِ کمال الدین اسماعیل در این شعر، آن چنان ساده و بی تکلف است که پس از گذشتِ چندین قرن از زمانِ سرایش آن، باز هم به خوبی موجب همذات پنداری مخاطب با پدر داغدار می شود.

بیت هایی از این مرثیه: نورِ دو دیدگان ز لقای [23] تو داشتم /// یک سینه پُر ز مهر و هوای تو داشتم من جان و زندگیِ خود، ای جان و زندگی /// گر دوست داشتم ز برای تو داشتم هر رنج و هر بلا که ز ایّام داشتم /// از بهرِ دفعِ رنج و بلای تو داشتم حقّا که گرچه خَلقِ جهان عیب می کنند /// محرابِ روی خود کَفِ پای تو داشتم.

با این دلِ شکسته و این جانِ ناشکیب /// کی طاقتِ فراقِ لقای تو داشتم؟.

.

[24] 94 بار تکرار واژه موی در یک قصیده! یکی از ویژگی های شعریِ شاعران سده ششم و اوایل قرن هفتم، تکلّف های اختیاری شاعرانه همچون آوردنِ ردیف های دشوار و نیز به کارگیری صنعت التزام در شعر بوده است.

به بیان دیگر، اینکه شاعر خود را به سختی اندازد و واژه ای را در همه بیت های شعر خویش به کار برد، از پسندهای شعریِ آن روزگار و میدانی برای قدرت نمایی های شاعرانه به حساب می آمده است.

از دیگر ویژگی های شعر استاد کمال الدین اسماعیل، همین التزام های دشوار و آوردن ردیف های سختی چون برف و دست و شکوفه است.

از قصیده های معروف استاد، چکامه ای است با ردیف برف که شاعر آن را در 58 بیت سروده است.

این قصیده به راستی یکی از زیباترین تصویرآفرینی های شاعرانه در تاریخ زبان فارسی است که در توصیف برف و زمستان سروده شده: هرگز کسی نداد بدین سان نشانِ برف /// گویی که لقمه ای است زمین در دهان برف مانند پنبه دانه که در پنبه تعبیه است /// اجرام کوه هاست نهان در میان برف ناگه فتاد لرزه بر اطراف روزگار /// از چه؟ ز بیمِ تاختنِ ناگهانِ برف گشتند ناامید همه جانور ز جان /// با جانِ کوهسار چو پیوست جانِ برف.

.

[25] نمایی از آرامگاه کمال الدین اسماعیل اصفهانی استاد کمال الدین اسماعیل همچنین در قصیده ای 94 بیتی، التزام واژه موی کرده است؛ بدین معنی که خود را ملزم کرده بدین که در هر یک از 94 بیت از این چکامه، لفظِ موی را بیاورد؛ و آنان که اهل شعر و ادبند و سروده های گویندگان گوناگون را ازنظر گذرانده اند، می دانند که این چنین التزام های شعری تا چه حد مهارت و کاربلدی در کار شاعری می طلبد و نیازمندِ چه میزان ذوقِ شعریِ است.

بیت هایی از این قصیده، از این قرار است: ای که از هر سَرِ موی تو دلی اَندَرواست [26] /// یک سَرِ موی تو را هر دو جهان نیم بهاست دهنت یک سَرِ موی است و به هنگام سخن /// اثرِ موی شکافیِ تو در وی پیداست.

موی در چشم بُوَد آفت بینایی و باز /// چشمِ من خود به خیال سَرِ زلفت بیناست.

.

[27] شاعری که به دست مغولان شهید شد کمال الدین اسماعیل هم مانند عطار نیشابوری و نجمِ دایه و شماری دیگر از ادیبانِ ایران زمین به چشمِ خویش فتنه مغول را دیده بود.

به هرروی، دستِ تقدیر چنین خواسته بود که سرانجامِ شاعرِ اصفهانیِ زبانِ فارسی نیز با سیلِ ویرانگر خونخواران مغولان پیوند بخورد تا او نیز یکی از شهیدانی باشد که به دستِ مغولان خونش بر خاک این سرزمین ریخته شود.

وقتی لشکر مغول به اصفهان ریخت و خون کوچک و بزرگ را در کوی و برزن جاری ساخت، استاد کمال الدین اصفهانی زنده بود و غم دل را چنین بر زبان جاری می ساخت: کو دیده که تا بر وطنِ خود گرید /// بر حالِ دل و واقعه بَد گرید دی بر سرِ یک مرده دو صد گریان بود /// امروز یکی نیست که بر صد گرید .

[28] دولتشاه سمرقندی در واقعه شهادت خلّاق المعانی که در سال 635 هجری روی داده، چنین گزارش کرده است که سبب کشتنِ او آن بود که چون لشکر مغول برسید، کمال در خرقه صوفیه و فقرا درآمده بود و در بیرون شهر زاویه ای اختیار کرد.

آن مردم او را نرنجانیدند و احترام می نمودند و اهل شهر و محلات رُخوت [29] و اموال خود را در زاویه او پنهان کردند و آن جمله در چاهی بود در میانِ سرایِ او.

یک نوبت مغول بچه ای کمان گروهه در دست، به زاویه او درآمد و سنگی بر مرغکی انداخت؛ زهگیرِ او از دست بیفتاد و غلطان به چاه افتاد؛ به طلبِ زهگیر سرِ چاه بگشادند و آن اموال را بیافتند و کمال را مطالبه اموالِ دیگر کردند تا بنماید تا در عقوبت و شکنجه هلاک شد و در وقتِ مردن، به خونِ خود این رباعی تحریر کرد: دل خون شد و شرطِ جانگدازی این است /// در حضرتِ او کمینه بازی این است با این همه هیچ نمی یارم گفت /// شاید که مگر بنده نوازی این است .

[30] آرامگاهِ استاد کمال الدین اسماعیل در خیابان کمال الدین اسماعیل اصفهان واقع است، اما متأسفانه دچارِ غربت شده، به گونه ای که بسیاری از اهالی اصفهان نیز از وجود این فخرِ اصفهان و ایران و آرامگاهِ باارزشِ او بی خبرند.

دیوان اشعارِ استاد کمال الدین اسماعیل اصفهانی تاکنون چند بار تصحیح و منتشر شده است.

به جز تصحیح کهن ترِ مرحوم استاد حسین بحرالعلومی، کلیات آثارِ کمال الدین اسماعیل را یک بارِ دیگر سید مهدی طباطبایی تصحیح و منتشر کرده است.

به تازگی نیز محمدرضا ضیا دیوان غزلیات و رباعی های کمال اسماعیل را با تصحیحی تازه به چاپ رسانده است.

ارجاع ها: 1.

دیوان حافظ ؛ خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی؛ به کوشش خلیل خطیب رهبر؛ تهران: صفی علیشاه؛ 1387؛ ص 445.

2.

دیوان کمال الدین اسماعیل اصفهانی ؛ تصحیح حسین بحرالعلومی؛ تهران: کتاب فروشی دهخدا؛ 1348؛ ص 776.

3.

همان.

مقدمه، ص هفتاد و نُه.

4.

سبک خراسانی در شعر فارسی ؛ محمدجعفر محجوب؛ تهران: فردوس؛ 538.

5.

دیوان استاد جمال الدین محمد عبدالرزاق اصفهانی ؛ تصحیح حسن وحید دستگردی؛ تهران: ارمغان؛ 1320؛ مقدمه، صفحه ز.

6.

سخن و سخنوران ؛ بدیع الزمان فروزانفر؛ تهران: زوّار؛ 1387؛ ص 542 و 543.

7.

دیوان استاد جمال الدین محمد عبدالرزاق اصفهانی ؛ تصحیح حسن وحید دستگردی؛ تهران: ارمغان؛ 1320؛ مقدمه، صفحه ز.

8.

همان.

مقدمه، صفحه ط.

9.

تذکره الشعرا ؛ دولتشاه سمرقندی؛ تصحیح ادوارد براون؛ تهران: اساطیر؛ 1382؛ ص 148 و 149.

10.

دیوان استاد جمال الدین محمد عبدالرزاق اصفهانی ؛ تصحیح حسن وحید دستگردی؛ تهران: ارمغان؛ 1320؛ مقدمه، صفحه ی.

11.

این سلطانِ ادیب و ادب پرورِ گورکانی، فرزند شاهرخ سلطان و بانو گوهرشاد بیگم و نوه تیمور گورکانی بود.

12.

مُکابره به معنی منازعه و جدل و نیز انکارِ آن چیزی است که انسان خود آن را می داند.

در اصطلاح نیز به معنی منازعه، نه از جهت اظهار صواب است و نه برای الزام خصم است، بلکه برای غرض دیگری است (لغت نامه دهخدا.

مکابره ).

13.

تذکره الشعرا ؛ دولتشاه سمرقندی؛ تصحیح ادوارد براون؛ تهران: اساطیر؛ 1382؛ ص 141 و 142.

14.

سُلَّمُ السّماوات ؛ شیخ ابوالقاسم کازرونی؛ تصحیح عبدالله نورانی؛ تهران: میراث مکتوب؛ 1386؛ ص 297.

15.

دیوان کمال الدین اسماعیل اصفهانی ؛ تصحیح حسین بحرالعلومی؛ تهران: کتاب فروشی دهخدا؛ 1348؛ ص 697.

16.

رک: همان.

مقدمه، ص پنج.

17.

تاریخ ادبیات ایران (خلاصه جلد اول و دوم)؛ ذبیح الله صفا؛ تهران؛ ققنوس؛ 1379؛ ج 1، ص 328.

18.

یعنی سیاهه و نوشته شعر من.

مسوّده، کاغذی است که روی آن چیزی نوشته باشند.

19.

تذکره الشعرا ؛ دولتشاه سمرقندی؛ تصحیح ادوارد براون؛ تهران: اساطیر؛ 1382؛ ص 149.

20.

رک: دیوان کمال الدین اسماعیل اصفهانی ؛ تصحیح حسین بحرالعلومی؛ تهران: کتاب فروشی دهخدا؛ 1348؛ مقدمه، ص هشت.

21.

یعنی خاموش می شوی و می میری.

22.

همان.

ص 27 و 28.

23.

لِقا هم به معنی دیدار است و هم به معنی چهره (رک: لغت نامه دهخدا.

لقا ).

24.

دیوان کمال الدین اسماعیل اصفهانی ؛ تصحیح حسین بحرالعلومی؛ تهران: کتاب فروشی دهخدا؛ 1348؛ ص 432 و 433.

25.

همان.

ص 407 و 408.

26.

یعنی آویزان و معلّق است.

27.

همان.

ص 280.

28.

همان.

ص 964.

29.

رُخوت جمع رَختِ فارسی است که به سیاقِ عربی آن را به طرز مکسر جمع بسته اند.

رخت هم به معنی کالا و اسباب زندگی است (رک: لغت نامه دهخدا.

رخوت و رخت ).

30.

تذکره الشعرا ؛ دولتشاه سمرقندی؛ تصحیح ادوارد براون؛ تهران: اساطیر؛ 1382؛ ص 153.


کلید واژه ها: کمال الدین اسماعیل اصفهانی - حافظ - شاعری - یکی از - کمال - کمال الدین - اصفهانی - اسماعیل - فارسی - شعر فارسی - ادب فارسی - همان - بلندترین - وفاداری - شاعران - سوگند - آورده - دیوان - تاریخ - آستان - نهاد - غلام - بزرگ

آخرین اخبار سرویس:
عرضه اولین نرم افزار تحلیل فرآیندهای سازمان فارسی زبان توسط محققان دانشگاهی

محسن هاشمی: ریاست جمهوری عاشق و مجنون می خواهد؛ شاید مجنون باشم اما ...

از روی نمودار ببینید؛ اگر تعطیل نمی شد، وضعیت کرونا در ایران چه می شد؟ | شرایط فعلی استان های قرمز و ناپایدار کرونا در ایران

آمار رییس شورای شهر از مرگ و میر کرونا در تهران: شنبه 100 بیمار کرونا در تهران فوت کردند | هنوز به نارنجی نرسیده ایم

شیخ فضل الله نوری ؛ سرسخت ترین مخالف مدرنیته

یک نماینده مجلس: بایدن با ترامپ و اوباما هیچ فرقی ندارد!

گفت و شنود/ هندونه ها کو؟!

اولین واکنش معاون سابق روحانی درباره محکومیتش به حبس تعزیری

تشریح فرآیندهای اجرایی برگزاری انتخابات شورا های اسلامی

عرضه اولین نرم افزار تحلیل فرآیندهای سازمان فارسی زبان توسط محققان دانشگاهی

درخواست ترامپ از فرماندار جورجیا برای رد پیروزی بایدن

حسین زهی: اقتصاد مقاومتی باید از اولویت های مجلس در بررسی بودجه باشد

کمتر از 10 درصد نیروهای پارس جنوبی بومی است

پابرجا بودن محدودیت سفرهای جاده ای و جریمه متخلفان

پرونده (PMD) چگونه بسته شد؟

حسین زهی: اقتصاد مقاومتی باید از اولویت های مجلس در بررسی بودجه باشد

کمتر از 10 درصد نیروهای پارس جنوبی بومی است

آثار محدودیت های کرونایی بر کاهش مرگ و میر بر اثر تصادفات/ احتمال برقراری مجدد محدودیت ها

سهم ناچیز دریاچه ارومیه از بودجه 1400

«روز دانشجو» یادآور رشادت دانشجویان در برابر نقشه های نظام سلطه

همچنان نیازمند اقناع افکار عمومی برای مقابله با شیوع کرونا هستیم

اسامی 7 شهر فوق قرمز کرونایی ایران | روند صعودی کرونا در 5 استان | موج سوم کووید نزولی است

آثار محدودیت های کرونایی بر کاهش مرگ و میر بر اثر تصادفات/ احتمال برقراری مجدد محدودیت ها

واکنش رییس شورای شهر خرم آباد به توهین بهاره رهنما به قوم لر

اسامی 7 شهر فوق قرمز کرونایی در ایران | موج سوم کووید در کشور نزولی است | روند صعودی بیماری کرونا در 5 استان

جزییات عیدی و پاداش کارگران در سال 99

متن کامل مناجات المعتصمین + صوت و ترجمه

مردم از «ایسنا» چه می خواهند؟

اسامی 7 شهر فوق قرمز کرونایی اعلام شد

خاطره احسان علیخانی، برای نیوشا ضیغمی حاشیه درست کرد+عکس

ایسنا با کرونا و در روزگار کرونا چه کند؟

تأخیر جایز نیست

ترور شهید فخری زاده برای کاهش قدرت ایران بود

مردم از «ایسنا» چه می خواهند؟

اسامی 7 شهر فوق قرمز کرونایی اعلام شد/ کرونا در کدام استان ها صعودی است؟

پیام احساسی داور عصر جدید در شب تولدش به یک مخاطب خاص

لزوم حل معضلات خوزستان با کار کارشناسی

پاسخ به پرسش های احتمالی شما درباره شبکه های HD

زاکانی: به نفوذی ها حساس باشید

مردم خوزستان، «آه» دارند / باید برای اهواز، «صاحب پاسخگو» پیدا شود

ایسنا با کرونا و در روزگار کرونا چه کند؟

پیام وزیر بهداشت به مناسبت 16 آذر روز دانشجو

پاسخ به پرسش های احتمالی شما درباره شبکه های HD

لزوم حل معضلات خوزستان با کار کارشناسی

استاندار خراسان جنوبی: پیشرفت کشور مدیون اتکا به دانش بومی است

جزییات طرح تشکیل سازمان نظام داوری جمهوری اسلامی ایران/ امکان حل و فصل اختلافات در زمان کوتاه تر

استاندار خراسان جنوبی: پیشرفت کشور مدیون اتکا به دانش بومی است

حمایت معاونت زیارت استانداری خراسان رضوی از طرح های دانشجویی

مردم خوزستان، آه دارند / باید برای اهواز، صاحب پاسخگو پیدا شود

روایت شب هایی که صبح نمی شد...

پیام وزیر بهداشت به مناسبت 16 آذر روز دانشجو

«اکبراسدی» سرپرست جهاددانشگاهی استان کردستان شد

تقدیر رییس اتاق اصناف کرمانشاه از تعامل و همکاری بازاریان

طرح شهید سلیمانی برای کمک به بیماران کرونایی در ارومیه اجرا شده است

اولین شب چهل وسومین دوره مسابقات سراسری قرآن کریم

روایت شب هایی که صبح نمی شد...

دانشگاهیان به خروج جامعه از انفعال کمک کنند

حداقل انتظار از دانشجویان مطالبه گری است

شکل ابروها راهی برای شناخت شخصیت افراد!

فواید برجام چه بوده که قانون مجلس به آن آسیب بزند؟

زینب سلیمانی: ردیف بودجه بنیاد فرهنگی شهید سلیمانی را به حل مشکلات مردم اختصاص دهید/کنایه مسیح مهاجری به قالیباف: فهمیدیم 60 درصد رای کل کشور رییس جمهور را نماینده مردم نمی کند اما حدود 20 درصد رای مردم تهران به معنای نمایندگی مردم است

کودکان چاه آب؛ مادران تا کمر در قنات/ اینجا در ایران گم شده است (فیلم)

دانشگاه در تسخیر اصولگرایان/ کاندیدا های ریاست جمهوری 1400 سخنران روز دانشجو

اکبراسدی سرپرست جهاددانشگاهی استان کردستان شد

گزیده روزنامه های 16 آذر 1399

ببینید | پرسش و پاسخ صریح دلاوری و آذری جهرمی درباره رفع فیلتر تلگرام برای اولین بار در آنتن زنده شبکه 5!

دانشگاهیان به خروج جامعه از انفعال کمک کنند

حداقل انتظار از دانشجویان مطالبه گری است

روز دانشجو، نماد مطالبه گری و حق طلبی در راه استقلال، آزادی و مردم سالاری است

موج سوم کرونا در کشور نزولی است/ 64 شهر در وضعیت قرمز هستند

ایجاد شعب صلح و سازش شورای حل اختلاف در ندامتگاه تهران بزرگ

گرامیداشت روز دانشجو، یادآور جوانان حق خواه است

برخورد قاطع دستگاه قضایی در کرمانشاه با قبح شکنان

ترتیل صفحه 565 قرآن کریم+فیلم و متن آیات

محدودیت ها چه تغییراتی خواهد کرد؟

سعید حجاریان: رییس جمهور آینده وضعیت کشور را نابسامان تر و وضع مردم بدتر از قبل می شود

زینب سلیمانی: بودجه بنیاد حاج ‎قاسم را به حل مشکلات مردم اختصاص دهید

پشت پرده اختلافات دولت و مجموعه مدیریت شهری به روایت چمران

روز دانشجو، نماد مطالبه گری و حق طلبی در راه استقلال، آزادی و مردم سالاری است

دستگاه قضایی با قاطعیت با مسببان ساخت کلیپ مبتذل

نقش جنبش های دانشجویی در انقلاب اسلامی و راهکار تحقق دولت جوان انقلابی

زینب سلیمانی: بودجه بنیاد حاج ‎قاسم را به حل مشکلات مردم اختصاص دهید

برخورد قاطع دستگاه قضایی در کرمانشاه با قبح شکنان

استقبال پمپئو از نشست کمیته رهبری شورای عالی صلح افغانستان

دستگیری سارقان مسلح خودرو از رانندگان اینترنتی (فیلم)

واشنگتن پست: تنها 26 عضو جمهوری خواه کنگره بایدن را پیروز انتخابات می دانند

سخنگوی ستاد کرونا مقابله با کرونا: موج سوم بیماری کرونا در کشور نزولی است/ روند صعودی بیماری کرونا در 5 استان کشور

استاندار آذربایجان غربی: دانشجویان پیشرو امیدآفرینی در جامعه هستند

گم شدن عینک آقای نخست وزیر سوژه شد +فیلم

جداسازی فاضلاب و آب های سطحی در اهواز واقعاً عملی نیست

استاندار آذربایجان غربی: دانشجویان پیشرو امیدآفرینی در جامعه هستند

واکنش ترامپ به حمایت 26 جمهوری خواه از بایدن

غربالگری 102 هزار نفری طرح شهید سلیمانی در پارس آباد

توییت ترامپ در واکنش به تایید پیروزی بایدن از سوی 26 نماینده جمهوری خواه گنگره

درز گزارش محرمانه آژانس را به لحاظ حقوقی پیگیری می کنیم

تبریک روز دانشجو 99 + متن و عکس

توقف عروسی با 200 میهمان در یکی از 7 شهر فوق قرمز کشور

آخرین وضعیت موج کرونا در کشور بر اساس آمار وزارت کشور

استقبال پمپئو از نشست کمیته رهبری شورای عالی صلح افغانستان

اهواز باران می آید، تن و بدن مان می لرزد

درباره کمال الدین اسماعیل اصفهانی

درباره کمال الدین اسماعیل اصفهانی