مطالب مرتبط:
جوانی بهنوش بختیاری در 45 سالگی + عکس
جشن تولد 80 سالگی سلطان پله
جوانی بهنوش بختیاری در 45 سالگی + عکس
تجلیل از خانواده شهدای عرصه نظم و امنیت گلستان+ فیلم
بازداشت عاملان قتل مرد 37 ساله بابلی در گلستان
-114 5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 3 آبان 1399 ساعت 08:502020-10-24بين الملل

98 سالگی ابراهیم گلستان


بهنام ناصری از میان جنبه‌های فعالیت ابراهیم گلستان در فرهنگ و هنر معاصر، یکی و ‌ای بسا مهم‌ترین‌شان قصه‌نویسی اوست.

او از نخستین نویسندگانی است که به فارسی داستان مدرن نوشت.

سه ربع قرن از زمان نوشتن بعضی از قصه‌های گلستان می‌گذرد و بعضی از آنها همچنان تر و تازه‌اند.

به گزارش سایت قطره و به نقل ازپایگاه تحلیلی – خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از شرق، از ویژگی‌های گلستان در مقام قصه‌نویس، همانا پیشگامی او در کنار تنی چند از قصه‌نویسان هم‌نسل است.

آنها آغازگران گونه‎‌ای ادبی بودند که همچون آغاز هر تجربه فرهنگی و هنری دیگر دشواری‎ها ملاحظات خاص خود را داشت.

آنها در دوره‌ای در داستان فارسی - در معنای مدرن کلمه - طبع‌آزمایی کردند که مخاطب ایرانی ادبیات، اعم از مخاطب عام یا مخاطب جدی و حرفه‌ای عملا با این فرم تازه ادبی ناآشنا بود.

در دوره‌ای که شعر، آن هم شعر کلاسیک سکه رایج بازار بود و تنها نزد گروه‌های محدودی از روشنفکران و خواص ادبی، گونه‌های نوپدید شعر خواننده داشت، گلستان و تنی چند از نویسندگان آن دوره، نخستین تجربه‌های داستان مدرن ایرانی را رقم زدند و این مساله مهمی است.

‌نکته دیگری که درباره قصه‌نویسی ابراهیم گلستان در آن دوره نباید از نظر دور داشت، توجه او به مساله فرم به مثابه برسازنده مهم‌ترین وجه از قصه مدرن است.

در آن دوره، غالب کسانی هم که با این گونه ادبی آشنایی داشتند، از آن جمله خیلی از اهالی ادبیات، کارکردی به مثابه محمل انتقال پیام‌های سیاسی عمدتا برآمده از نگاه رئالیسم سوسیالیستی برای قصه قائل بودند.

داستان‌های متعددی که مساله اجتماعی فقر و زندگی تهیدستان را با مانیفست‌های سیاسی پیوند می‌زدند، گویای تلقی رایج از داستان در دهه‌های 20 و 30 و حتی 40 و 50 ایران است.

در حالی که گلستان و یکی، دو نفر دیگر به عنوان پایه‌گذاران داستان مدرن در ایران کوشیدند با تمرد از این مشی رایج و به جان خریدن ریزش مخاطبانی که یا به حکایت عادت داشتند یا از داستان پیام‌رسانی سیاسی را مطالبه می‌کردند، زمینه‌‌سازان ادبیات داستانی مدرن در ایران شوند.

گلستان خود بیگانه با سیاست نبود.

او حتی دانشکده حقوق را رها کرد و در همان سال‌های آغازین دهه 20 جذب فعالیت‌های سیاسی شد.

گر چه زود از فعالیت حزبی و سیاسی دست ‎کشید و به هنر و ادبیات روی آورد.

تو گویی معناها و بی‌معنایی‌های زندگی را در فرهنگ و هنر سراغ کرده باشد.

بنابراین تمرد او از صدور مانیفست و انتقال پیام سیاسی ناشی از ناآشنایی‌اش با عرصه سیاست و نیازمودن تجربه‌های سیاسی نبود، بلکه حاصل آشنایی‎اش با ادبیات مدرن بود که امر سیاسی را از «عمل سیاسی» جدا می‌دانست.

به این معنا که اثر ادبی مدرن دیگر وسیله بیان مناسبات سیاسی و اجتماعی نبود و اگر هم تواردی به ساحت‌های سیاسی و اجتماعی داشت، هدف غایی‌اش وسیله ساختن داستان، شعر، نمایشنامه و.

برای صدور پیام سیاسی نبود.

قصه به مثابه قصه نزد گلستان موضوعیت یافته بود.

فرمی که در خود امر سیاسی هم داشت اما عمل سیاسی به معنای هم‌صدایی با صدا یا صداهای سیاسی موجود نبود.

عملی سیاسی اگر در کردوکار این‌گونه نوپدید وجود داشت، همانا در آن سرپیچی بود؛ سرپیچی از گفتمان غالب و حرف رایج را زدن.

امروز حرف زدن از ادبیاتی با این مختصات به مثابه ادبیات مدرن آسان است.

امروز به چالش کشیدن اثری که به وسیله‌ای برای صدور پیام سیاسی فروکاسته شده، نه دشواری دارد و نه چندان مخالفتی را در جامعه ادبی برمی‌انگیزد؛ اما دهه‌ 20 و زمانی که گلستان – مثلا - «آذر، ماه آخر پاییز» را نوشت، جامعه ادبی ایران که این نبود! جامعه کتابخوان و کسانی که مطبوعات را دنبال می‌کردند و مهم‌تر و مقدم بر آن، آنها که بر فضای ذهنی مخاطبان این تولیدات فرهنگی حاکم و موثر بودند، نه تنها اعتقادی به تولید آثاری آزاد از منویات و ایدئولوژی‌ها نداشتند، بلکه اصلا شناختی هم از جهان آثار جدید و مدرن ادبی نداشتند.

ادبیات در نگاه آنها چیزی نبود که با اتکا به خود یعنی با مشی خودبسنده بتواند حرفی برای گفتن داشته باشد.

آنها از ادبیات، خاصه ادبیات داستانی انتظار رسانگی داشتند و بس.

وسیله‌ای انتقال پیام‌هایی که می‌خواستند به درون جامعه بفرستند.

حسابش را بکنید که در چنین فضایی که بر ذهن و عین جامعه حکمفرماست، یکی پیدا شود و داستانی بنویسد به نام «به دزدی رفته‌ها»؛ قصه‌ای که قدر مسلم بیش از آنکه سبب تحسین خوانندگانش شود، به خاطر نوع نگاه جاری در آن و نوع مناسبات تازه‌ای که در قصه با جهان بیرون وجود دارد و نوعا برای جامعه کتابخوان ناآشناست، سبب گنگی و بهت ناشی از ناآشنا بودن فرم و جهان قصه می‎شود.

چنانکه خود گلستان هم گفته، خیلی‌ها متوجه نشدند که این قصه اصلا چه می‌گوید.

نکته دیگری که در مورد آثار قصوی ابراهیم گلستان بسیار گفته و نوشته شده است، نثر اوست.

چه آنها که دوستدار نثر او هستند و چه منتقدان حضور مفرط مولفه‌های ادب کلاسیک در آن، در یک نقطه اتفاق نظر دارند و آن، تداخل و توارد بسیاری است که آثارش با ساحت شعر دارد.

چنانکه بیراه نیست اگر بگوییم او در هر اثرش حرکت آشکاری به سوی ساحت شعر دارد.

هستی‎شناسی آثار گلستان به ما می‌‎گوید که او در بخش قابل‌ملاحظه‌ای از نویسندگی خود در مقام قصه‌نویس اگر چیزی را بیان کند، آن چیز نوعا «تنهایی» است.

مضمونی که اگر چه به ‌طور کلی با هنر و ادبیات پیوند دارد اما حد بالایی از تداعی آن را در هنر نابیانگری مانند شعر می‌بینیم.

به این معنا که حتی در شعرهایی که به ‌طور مستقیم با بیان مساله تنهایی روبه‌رو نیستیم، اما تداعی تنهایی در اتمسفر کار جاری است.

به ‌طور مثال نگاه کنیم به «ماهی و جفتش» گلستان.

شخصیت‌های گلستان عمدتا با تنهایی‌شان شناخته می‎شوند.

آنها انگار فی‌نفسه تنها هستند و نه لزوما دیگرانی پیرامون‎شان نباشند.

انگار گلستان داستان می‎نویسد که روایتگر درد ازل انسان باشد که «با صد هزار مردم» تنهاست.

ویژگی دیگری که قصه‌های گلستان دارد و باز بر نزدیکی فضای ذهنی او به شعر دلالت دارد، کم‌حادثه بودن قصه‌هاست.

تو گویی عنصر برانگیزنده نویسنده نه برآمده از میل او برای روایت رویدادها بلکه پایان رویدادهاست.

لحظه انگیزش، آنجاست که نویسنده در مقام «من» راوی خود را عبور کرده از وقایعی می‌بیند که حالا به پایان رسیده‌اند و او مانده است و نتایج آن رویدادها که حاصل اصلی‌‌اش چیزی جز همان تنهایی نیست.

این «من» محوری - چه دوست داشته باشیم، چه آن را نپسندیم و حاصل غلبه «من» سلطه‌گر راوی بر «دیگری» و «دیگران» بدانیم - آشکارا در قصه‌های گلستان دیده می‎شود.

قصه‌هایی که غلبه و سلطه نظرگاه راوی در آنها عمدتا مشهود است.

حتی در قصه بلند و بالنسبه پرجنب‌وجوش‌تری مانند «خروس» هم که شخصیت‌های مختلفی دارد، باز هم غلبه راوی و سلطه و اشراف او به سایرین آشکار است.

چنانکه قصه، در نهایت قصه اوست و نه مثلا قصه همراه راوی که با او به مساحی آمده یا قصه حاج ذوالفقار کبگابی که میزبان آنهاست یا نوکرها و دیگران و حتی خروسی که اسم قصه را از آن خود کرده.

از این منظر هم قصه‌های گلستان بیش از آنکه ما را به فضایی از مناسبات میان آدم‌های مختلف ببرند و قصه‌های‌شان را روایت کنند، ضمیری از ضمایر درون ابراهیم گلستان را روایت می‌کنند.

از این روست که خواننده قصه‌های او، انگار می‌کند که طرف تخاطب شاعری است که معناها و بی‌معنایی‌های هستی را در منطق متخیل و تا حدی انتزاعی شعر سراغ کرده است.

البته اینکه نویسنده‌ای اغلب قصه‌های خود را از منظر اول‎شخص روایت کند، لزوما به معنای حضور شخصیت حقیقی او در مقام شخصیت قصوی نیست؛ اما در مورد گلستان باید گفت که راوی‌های اول‌شخصش در قصه‌های مختلف، آدم‌های مختلفی نیستند.

اگرچه قصه‌ها هر کدام جهانی مستقل دارند و غالبا از دستاوردهای قابل‎اعتنای تاریخ نوپای قصه‌نویسی ایران محسوب می‎شوند اما در همه آنها خودِ گلستان حضور دارد.

یک راوی برخوردار از نگاهی خاص به هستی و نه کسی مانند دیگران، چنانکه - مثلا - دستمایه قصه‌نویسی مهمی چون صادق هدایت بوده‌اند.

هر قدر در کارهای هدایت آدم‌هایی داریم که از جهان نویسنده فرسنگ‌ها دور هستند و قصه آنها می‎شود دستمایه کار نویسنده، می‎شود «علویه خانم»، می‎شود «داش آکل»، می‌شود «حاجی آقا» و دیگران، قصه‌های گلستان، قصه‌های خود او هستند و روایتگر آنچه او به مثابه موجودی با دیدگاه‌ها و تلقی‌های متفاوت از هستی دیده و دریافته است.

گلستان از علاقه‌مندی‌اش به شعر و به ‌طور مشخص سعدی بارها گفته و نوشته و این علقه را آشکارا در آثارش می‌توان دید.

مثلا در روایت «مد و مه» ما با شگردی روبه‌رو هستیم که آمیزه‌ای از صناعات نظم و نثر است؛ شبیه آنچه سعدی از آن کاربستی برای منظومه‌های خود می‎ساخت.

دلیلش یحتمل تناسب قصه مو زرد روایت گلستان در «مد و مه» با منطق منظومه است.

راوی آنچه از سرگذرانده باز می‌نگرد و برای روایت آن، نه همچون حکایتگری از آن دست که در سنت حکایی فارسی داشته‌ایم بلکه در مقام راوی قصه‌ای مدرن، سرشار از پرسش‌های بی‌پاسخی که قصه را از آنها می‌انبارد.

شاید بعضی از منتقدان آثار گلستان به واسطه ناهمپوشانی قصه‌های او با الگوی پیش‌موجودی که آنها از این فرم ادبی در ذهن دارند، نزدیکی فضای ذهنی او به شعر را سبب دوری آن از قصویت بدانند؛ اما امروز با جابه‌جایی مرز‌های ژنریک ادبی، تواردها و تداخل‌های هنرها به ساحت یکدیگر، مشروط به آنکه فرم زمینه را از ماهیت خود تهی نکرده باشد، نه تنها ایراد نیست بلکه می‌تواند متضمن نوآوری‌هایی هم باشد.

قصه‌های گلستان با عناصر قصه و آنچه موجودیت قصه را می‎سازد، تعارضی ندارند.

زمان قصوی در آنها به زمان شعری مستحیل نمی‎شود، مکان‌ها خاصیت داستانی دارند و آدم‌ها - گرچه فرع بر حضور راوی هستند - پای در منطقی داستانی دارند و از این جهت قصه‌اند.

گیرم حد بالایی از طبیعت شعر هم در آن جاری باشد.

مگر نیما خود آغازگر این توارد نبود زمانی که در تبیین کردوکارش بالصراحه درآمد که کارش نزدیک‌ کردن شعر به طبیعت نثر است؟
کلید واژه ها: ابراهیم گلستان - گلستان - مخاطب - ابراهیم - ادبی - فرهنگی و هنری - داستان - فرهنگ - فارسی - فرهنگ و هنر - ایران - مدرن - کلاسیک - نخستین - فرهنگی - فعالیت - ایرانی - پایگاه - بالکان - گزارش - ناصری - سالگی - خبری - کنار - کلمه - زمان - دیگر - هنری - مقام - میان

آخرین اخبار سرویس:
پیام یمن برای عربستان؛ جده، ریاض و اهداف استراتژیک در تیررس موشک های بالستیک

محکومیت یک امام جماعت در فرانسه به 18 ماه حبس

ونزوئلا خواستار تشکیل اتحاد جهانی علیه تحریم های آمریکا شد

ونزوئلا خواستار تشکیل اتحاد جهانی علیه تحریم های آمریکا شد

حماس: جنبش فتح از آشتی ملی برای ادامه خودکامگی سیاسی اش استفاده می کند

بورسها در آمریکا و اروپا ریزش کردند

قانونگذار آلمانی: رفتار آمریکا در پروژه نورداستریم مثل مافیا است

کارنامه سیاه قاره سبزه| سیاست اروپا باج گیری است نه مذاکرات سازنده

پیت سیاه هلندی در حال خارج شدن از صحنه است

خلاصه بازی تاتنهام 4 لودوگورتس 0

بورسها در آمریکا و اروپا ریزش کردند

گفت وگوی «پدرسون» و «بن فرحان» درباره سوریه

تصاویری از آزمایش سامانه جدید موشکی ضد بالستیک روسیه

آژانس کمک رسانی ملل متحد با کمبود منابع مالی روبروست

آمریکا پرتاب بمب هسته ای با جنگنده اف-35 را تمرین کرد

مرگ 60 هزار آمریکایی تا سه هفته آینده بر اثر کرونا

آژانس کمک رسانی ملل متحد با کمبود منابع مالی روبروست

شنیده شدن صدای انفجار در مرکز بغداد

مارادونا به خاک سپرده شد

مخالفت دادگاه فرانسه با تعویق محاکمه سارکوزی

مارادونا به خاک سپرده شد

ترامپ: امکان تغییر نتیجه انتخابات وجود دارد

ونزوئلا خواستار تشکیل ائتلاف بین المللی ضد تحریم های آمریکا شد

ترامپ:همه جهان به فرایند انتخابات ما می خندند

ترامپ ظاهرا شکست را پذیرفت| واکسن کرونا از هفته آینده در آمریکا توزیع می شود

نشست عربستان سعودی، امارات، بحرین و مصر درباره سوریه

ترامپ:همه جهان به فرایند انتخابات ما می خندند

عکس روز| بچه رییس

پیام فرمانده پایگاه هوایی بوشهر به مناسبت 7 آذر

عکس روز| کلاس آنلاین

روسیه قاتل ناوهای هواپیمابر را آزمایش کرد

ترامپ: مجمع گزینندگان به بایدن رای بدهد کاخ سفید را ترک می کنم

ترامپ: کل دنیا به انتخابات آمریکا می خندد/ اگر مجمع گزینندگان بایدن را انتخاب کند، کاخ سفید را ترک خواهم کرد

لزوم قانونمندی سامانه های تدوین شناسنامه افراد در آمریکا

ترامپ ظاهرا شکست را پذیرفت

ترامپ: مجمع گزینندگان به بایدن رای بدهد کاخ سفید را ترک می کنم

انگلیس با بدترین بحران اقتصادی 300 سال اخیر روبروست

ونزوئلا خواستار اتحاد کشورها علیه تحریم های آمریکا شد

ترامپ: تمام دنیا به روند انتخاباتی آمریکا می خندد

لیبرمن: حماس موشک های کروز در اختیار دارد

الاخرس: از حزب الله و نصرالله آموختم که با رژیم اشغالگر مذاکره نکنم

نشست عربستان، مصر، امارات و بحرین با محوریت سوریه

ترامپ: تحویل واکسن کرونا از هفته آینده آغاز می شود

ترامپ: اگر مجمع گزینندگان به بایدن رأی بدهد کاخ سفید را ترک می کنم

ترامپ: تحویل واکسن کرونا از هفته آینده آغاز می شود

آزامایش موشک روسی با 8 برابر سرعت صوت

خودم به سفر می روم! مردم شما نروید!

مصر، عربستان، امارات و اردن درباره سوریه تشکیل جلسه دادند

مصر، عربستان، امارات و اردن درباره سوریه تشکیل جلسه دادند

ترامپ: تحویل واکسن کرونا از هفته آینده آغاز می شود

اعمال خشونت علیه زنان، مشکلی فراگیر در جهان

حشد شعبی حمله داعش به جنوب سامراء را دفع کرد

آزمایش موفقیت آمیز سامانه جدید موشکی ضد بالستیک روسیه

سوپرگل از راه دور وینکس به لودوگورتس

راه های مقابله با خشونت خانگی علیه زنان

بیانیه حزب الله لبنان در پی درگذشت رییس حزب الامه سودان

نشست عربستان، مصر، امارات و بحرین با محوریت سوریه

مذاکره احتمالی ایران و آمریکا چرا مراحل و شروطی دارد؟

وزرای خارجه مصر و عراق درباره تحولات سوریه و لیبی گفتگو کردند

عراق: آمدن جو بایدن تغییر اساسی در تقابل ایران و آمریکا ایجاد نمی کند

گل استثنایی و بی نظیر هری وینکس برای تاتنهام+ویدئو

انفجار در پایتخت عراق

عراق: نیروهای هم پیمان آمریکا در سوریه مانع نفوذ تروریست ها نمی شوند

تحلیلگر صهیونیست: اسراییل نمایندگی دیپلماتیک در ریاض افتتاح می کند

عکس| آشوب و توقف وداع با دیگو مارادونا

دیدار سرپرست وزارت دفاع آمریکا با مقامات نظامی و دفاعی قطر در دوحه

حزب الله لبنان درگذشت رییس حزب امت سودان را تسلیت گفت

حزب الله لبنان درگذشت رییس حزب امت سودان را تسلیت گفت

تلاش گسترده برای سیرکردن شکم میلیون ها آمریکایی گرسنه

نخست وزیر پیشین سودان بر اثر کرونا درگذشت

حس و حال امیر آقایی از وطن +عکس

وزیر خارجه عراق: با آمدن بایدن انتظار تغییر اساسی در تقابل میان ایران و آمریکا نمی رود

آمریکایی ها در سوریه مشغول کشف طلا هستند

شیء ناشناس در بیابان یوتای آمریکا خبرساز شد

واکنش آذربایجان به تصویب قطعنامه ای برای به رسمیت شناختن قره باغ

منابع مالی آژانس امدادرسانی سازمان ملل به آوارگان فلسطین ته کشید

ازدحام شدید جمعیت و توقف خاکسپاری ماردونای فقید

بحرین کنسولگری خود را در منطقه مورد مناقشه میان مغرب و پولیساریو افتتاح می کند

افزایش 100% شمار روزانه فوتی های کرونا در آمریکا

استخراج منابعِ طبیعی از فضا و توسعه یافتگی

روسیه و عراق تحولات امنیتی و سیاسی منطقه را بررسی کردند

صدور احکام برای 79 متهم به دست داشتن در کودتای ترکیه

روسیه قاتل ناوهای هواپیمابر را آزمایش کرد

تحلیلگر صهیونیست: اسراییل نمایندگی دیپلماتیک در ریاض افتتاح می کند

مجری آمریکایی: آمریکا ثروتمندترین کشور دنیاست اما میلیون ها بی خانمان دارد + فیلم

سخنگوی نخست وزیر عراق استعفا داد

تحلیل «امریکن کانسرویتیو» از ناکامی سیاست دولت ترامپ در برابر ایران

وقوع انفجار در مرکز پایتخت عراق

روسیه قاتل ضد ناوهای هواپیمابر آزمایش کرد

وقوع انفجار در بغداد

وقوع انفجار در بغداد

چین و آمریکای بایدن، تقابلی که ادامه خواهد یافت

فواد حسین:انتظار رویکرد متفاوتی از بایدن در پرونده عراق داریم

دفتر امانوئل ماکرون زمان کنفرانس بین المللی درباره لبنان را اعلام کرد

حکم حبس ابد برای 27 تن در ترکیه به اتهام دست داشتن در کودتای 2016

الحدث: شنیده شدن صدای انفجار در مرکز بغداد

توقف مراسم خاکسپاری مارادونا به دلیل ایجاد تنش

توقف مراسم خاکسپاری مارادونا به دلیل اوج گرفتن تنش ها

فواد حسین:انتظار رویکرد متفاوتی از بایدن در پرونده عراق داریم

توقف مراسم خاکسپاری مارادونا به دلیل اوج گرفتن تنش ها

98 سالگی ابراهیم گلستان

98 سالگی ابراهیم گلستان